Je oma belt vanuit Nablus en ze praat snel. Je vangt het woord voor koffie op, , en je eigen naam, en dan glijden er drie zinnen voorbij voordat je nog iets kunt grijpen. Ze lacht en zegt in het Nederlands dat je het heus nog leert. inshalla.
Daar beginnen veel mensen. Ze hebben een cursus Arabisch geprobeerd, misschien twee, en niets ervan klonk zoals zij. Dus voordat je aan een derde begint: wat Palestijns-Arabisch is, waar het staat tussen de andere vormen van Arabisch, de klanken waaraan je het herkent, en een volgorde om het te leren waarmee je binnen een paar weken weer aan dat telefoongesprek meedoet.
Wat Palestijns-Arabisch is
Palestijns-Arabisch is het Arabisch dat thuis gesproken wordt in Palestina: de Westelijke Jordaanoever, Gaza, Jeruzalem en de Palestijnse plaatsen binnen Israël, van Nazareth en Galilea tot Jaffa. En het gaat mee waar Palestijnen naartoe gingen: Jordanië, waar een groot deel van de bevolking Palestijnse wortels heeft, de kampen in Libanon en Syrië, Chili, Dearborn, Chicago, Berlijn, Londen, Sydney.
Op de dialectkaart is het de zuidpunt van het Levantijns-Arabisch, de familie die Arabieren shaami noemen, en daar horen ook Syrië, Libanon en Jordanië bij. Iemand uit Nablus en iemand uit Damascus praten op volle snelheid met elkaar zonder dat een van beiden hoeft af te remmen.
Binnen Palestina zijn er grofweg drie varianten:
- Stedelijk. Jeruzalem, Ramallah, Bethlehem, Nablus, Haifa. De
qwordt een glottisslag, de kleine hapering in "na-apen". Dit is wat de meeste cursussen leren, deze site ook. - Landelijk. De dorpen in de heuvels. Oudere klanken blijven hier hangen, en de
qkomt er vaak uit als eenk. - Bedoeïenen. Het zuiden en de Naqab. De
qverhardt tot eeng, en de woordenschat bewaart woorden die de steden kwijt zijn geraakt.
Iedereen verstaat iedereen. Maar als een cursus "Palestijns-Arabisch" zegt, bedoelt hij bijna altijd de stedelijke variant van Jeruzalem, Ramallah en Bethlehem, en dat is ook de variant die wij spellen, opnemen en lesgeven.
Palestijns-Arabisch vs Modern Standaard-Arabisch
Modern Standaard-Arabisch, il-fuS7a, is de geschreven taal: nieuws, boeken, school, preken. Elke Arabier leert het. Geen enkele moeder gebruikt het in de keuken. De keuken draait op Palestijns, met een eigen grammatica en een eigen manier om nee te zeggen. De lange versie staat in Palestijns-Arabisch vs MSA.
| Nederlands | Palestijns | Modern Standaard |
|---|---|---|
| koffie | ||
| Jeruzalem | ||
| hart | ||
| wat? | / | |
| waarom? | ||
| ik wil |
Tik op de eerste drie rijen. Elk MSA-woord begint met een q diep uit de keel, en elk Palestijns woord begint in plaats daarvan met een hapering. De onderste rijen zijn het grotere probleem, want bij de alledaagse vraagwoorden en "ik wil" is er helemaal geen overlap. Na een jaar MSA kun je een krantenkop lezen en mis je nog steeds biddi als een kind van vier het zegt.
Daarom pleiten we ervoor het dialect vóór de standaardtaal te leren. Arabieren leren het ook in die volgorde: zes jaar dialect thuis, daarna il-fuS7a op school, uit een boek.
De klanken en gewoontes die het verraden
Zes dingen. Krijg je die goed, dan klink je alsof je Arabisch in een Palestijns huis hebt geleerd.
De q wordt een glottisslag. Je hoorde het in de tabel. Dorpen zeggen meestal k en bedoeïenen zeggen g. Kies de stadsversie, tenzij je familie uit een dorp komt.
De th wordt zachter. De klank uit het Engelse "think" wordt meestal t, soms s, dus drie is waar MSA thalaatha heeft. De stemhebbende dh uit het Engelse "this" wordt d of z.
De b- in de tegenwoordige tijd. , ik schrijf. Laat de b- weg en het werkwoord wordt iets wat je wilt of van plan bent: , ik wil schrijven. MSA heeft zo'n voorvoegsel niet, dus hoor je er een, dan zit je in gesproken Arabisch.
biddi voor "ik wil". Het is geen werkwoord. Het is bidd met een voornaamwoordelijke uitgang, dus biddi is van mij en biddak van jou. De gids over "ik wil" zeggen heeft alle uitgangen, en biddi haada gaat over dingen aanwijzen in winkels.
ma...sh rond een werkwoord. , ik wil niet. , ik weet het niet. , er is geen. Bij een zelfstandig naamwoord of bijvoeglijk naamwoord doet één woord het werk: . Zie er is, er is geen.
De hulpklinker. Het Palestijns laat aan het eind van een woord geen twee medeklinkers op elkaar botsen, dus ochtend is , met een klinker ertussen geschoven. Waarom het Subu7 is en nooit Sub7.
Onder alle zes liggen de twee keelklanken die we als cijfers schrijven, 3 en 7. , Arabisch, begint met de ene. heeft de andere in het midden. Die twee komen eerst, en het hele spellingsysteem staat in de gids over transliteratie.
Palestijns naast Libanees, Syrisch en Jordaans
Het dichtst erbij zit Jordaans. Stedelijk Amman en stedelijk Ramallah liggen zo dicht bij elkaar dat de taxichauffeur in Amman best uit Nablus kan komen. Dan Syrisch en Libanees, naaste neven met dezelfde grammatica, grotendeels dezelfde woorden en een andere melodie. De volledige rangorde staat in welk dialect het dichtst bij Palestijns ligt.
Wat het Palestijns van zijn noorderburen scheidt, is klein en komt steeds terug. Palestijnen vragen 'eesh voor "wat", waar Beiroet en Damascus shu zeggen. "Ding" is , in het noorden shi. "Wij" is 'i7na, in het noorden ni7na. "Zij" (meervoud) is humme, in het noorden hinne. Die -sh aan het eind van een ontkend werkwoord houdt meestal ook bij de grens op; een Libanees zegt ma ba3ref, zonder staartje. En het Libanees trekt zijn lange aa naar voren, dus laazem klinkt daar meer als lezem. Er is een gids over de woorden waarmee je als Palestijn klinkt en een over Palestijns vs Syrisch.
Egyptisch staat verder weg op een eigen tak. Palestijnen volgen het makkelijk na een leven vol Egyptische films. Andersom kost het wat moeite.
Wie het spreekt, en waarom mensen het willen leren
Levantijns-Arabisch als geheel heeft tientallen miljoenen sprekers in de vier landen en de diaspora, en Palestijnen zijn daar een groot deel van.
De meeste mensen die op deze pagina belanden, plannen geen semester in het buitenland. Ze hebben een Palestijnse ouder of grootouder. Ze zijn opgegroeid met de taal aan tafel en antwoordden in het Nederlands. Nu is er een teta die ouder wordt, of een eerste reis naar het dorp waar hun vader vandaan kwam, of een partner wiens familie uit Hebron komt en aan het avondeten niets anders spreekt. Je verstaat Arabisch maar spreekt het niet is het meest voorkomende vertrekpunt dat we zien. De woorden zitten er wel. Wat ontbreekt, is de gewoonte om ze eruit te krijgen.
En dan zijn er de mensen die erheen gaan: studenten, vrijwilligers, journalisten, echtgenoten. Hoe dan ook is het doel een gewoon gesprek in Ramallah of Nazareth, en met schoolboekarabisch kom je daar niet.
Familiewoorden komen bij bijna iedereen vroeg: imm (moeder), ab (vader), sitti (mijn oma). De gids over familiewoorden heeft de hele set, en abu khaled, imm khaled legt uit waarom je oom naar zijn zoon wordt genoemd.
Hoe je Palestijns-Arabisch leert
Vier regels, en dan een volgorde.
Dialect eerst. Bewaar MSA voor later. Elk uur dat je aan de standaardtaal besteedt, is een uur ureedu terwijl de persoon met wie je wilt praten biddi zegt.
Audio eerst. 3 en 7 overleven geen tekst. Leer elk woord uit de opname van een Palestijnse spreker en zeg het hardop na, slecht, en dan minder slecht.
Tien minuten per dag. Dagelijks wint van een lange zondagsessie, en zo'n kleine gewoonte overleeft ook een slechte week.
Schrift als laatste, als het al moet. Genoeg vloeiende sprekers lezen nooit Arabisch. Leer het als je wilt lezen.
De volgorde die werkt:
- Begroetingen. mar7aba, keef 7aalak, il-7amdilla, shukran. Begroetingen en smalltalk heeft het hele heen en weer, en dankjewel laat zien wat je terugzegt.
- Familie. Wie iedereen is en hoe je "mijn" zegt.
- Wensen. biddi plus een zelfstandig naamwoord helpt je door een winkel, een café en het grootste deel van een etentje. Voeg er tfaDDal aan toe, dat je hoort elke keer dat iemand je iets aangeeft.
- Vragen. ween (waar), shoo (wat), leesh (waarom), en qaddeesh voor hoeveel.
- Zinnen zonder werkwoord. Er is geen woord voor "is", en daardoor zijn je eerste vijftig zinnen korter dan je zou verwachten.
- Getallen, één tot tien, en de verleden tijd.
Dat is de volgorde uit Arabisch leren spreken, stap voor stap, en snel Arabisch leren legt uit waarom die beter werkt dan beginnen met het alfabet. MSA past er later in, als leesproject, en tegen die tijd zit de helft van de woorden al in je oor.
Wat er op deze site staat
Zo'n zestig gratis gidsen, gesorteerd op onderwerp: uitspraak, grammatica, woordenschat, reizen, cultuur. Het woordenboek en de how-to-say-pagina's geven je het Palestijnse woord met audio, zodat je kunt nagaan wat je tante zei.
De app is Tfaddalu, van ons. Gesproken stedelijk Palestijns, een opname bij elk woord en elke zin, sessies van tien minuten, dezelfde spelling met 3 en 7 die je hier hebt gelezen, en gratis te proberen. De beste app om Palestijns-Arabisch te leren zet hem naast de alternatieven, ook waar een tutor het beter doet.
Veelgestelde vragen
Is Palestijns-Arabisch een dialect of een taal? Een dialect van het Arabisch, net als Egyptisch en Marokkaans. Palestijnen schrijven in Modern Standaard-Arabisch en spreken Palestijns, en die twee liggen zo ver uit elkaar dat je als leerling moet kiezen. Met Palestijns word je begrepen in Palestina, Jordanië, Syrië en Libanon.
Is Palestijns-Arabisch hetzelfde als Levantijns-Arabisch? Palestijns is één Levantijns dialect, het zuidelijke. Levantijns, of shaami, beslaat Syrië, Libanon, Jordanië en Palestina, en sprekers uit alle vier verstaan elkaar op volle snelheid. Een cursus die als Levantijns wordt verkocht, klinkt meestal Syrisch of Libanees, dus controleer dat voordat je je vastlegt.
Kan ik Palestijns-Arabisch leren zonder eerst Modern Standaard-Arabisch te leren? Ja, en dat is de volgorde die we zouden aanraden. Elke Palestijn leerde eerst het dialect, thuis, en kwam pas later op school de standaardtaal tegen. Begin met de gesproken taal en pak MSA er later bij als je het nieuws of formele teksten wilt lezen.
Hoelang duurt het om Palestijns-Arabisch te leren? Met tien minuten per dag redden de meeste mensen zich binnen een paar weken met begroetingen, praten over familie en eenvoudige wensen, en binnen een paar maanden met een langzaam, gewoon gesprek. Vloeiend worden kost jaren, zoals in elke taal. Dagelijks oefenen met audio telt zwaarder dan het totaal aantal uren.
Is Palestijns-Arabisch moeilijk voor Nederlandstaligen? De twee keelklanken, 3 en 7, vragen oefening. De grammatica is anders en op sommige punten eenvoudiger: in de tegenwoordige tijd is er geen werkwoord zijn, dus je eerste zinnen zijn kort. De grootste moeilijkheid is überhaupt materiaal vinden dat het gesproken dialect leert.