Je staat bij een zoetwarenzaak in Nablus en in de vitrine liggen twintig bakplaten. Van precies één ken je de naam. De man achter de toonbank wacht, tang in de hand. Het goede nieuws: die andere negentien namen heb je niet nodig. Je hebt één handeling nodig. Wijs het aan en zeg .
Dat betekent "ik wil deze". Het werkt bij elke toonbank, elke marktkraam en elke bakkersvitrine in het land, en je kunt het dezelfde middag nog gebruiken.
Het kale verzoek: biddi haada
betekent "ik wil", het woord waarmee je in het Palestijns om van alles vraagt. (Een echt werkwoord "willen" is er hier niet. De gids over biddi laat zien hoe het verandert voor hij, zij en jij.) Om iets aan te wijzen heb je alleen de vorm voor "ik" nodig.
betekent "deze". Plak ze aan elkaar en je verzoek is klaar:
- : ik wil deze
Meer Arabisch heb je niet nodig. Al was je woordenschat helemaal leeg, je loopt toch naar buiten met waarvoor je kwam, zolang je het maar kunt aanwijzen.
haada of haay?
Er is een kleine splitsing. haada is de mannelijke "deze", de vrouwelijke. In het Palestijns heeft elk voorwerp een geslacht, dus het ding waar je vinger naar wijst is óf een haada-ding óf een haay-ding.
- : ik wil deze (mannelijk woord)
- : ik wil deze (vrouwelijk woord)
Nu het eerlijke deel. Je wijst juist omdat je het woord niet kent, en dus ken je het geslacht ook niet. Welke pak je dan? Neem standaard haada. Niemand gaat een bezoeker daarop verbeteren, en je wordt altijd begrepen.
Toch blijken veel losse, telbare dingen op de markt vrouwelijk te zijn, omdat de vorm voor "één ervan" zo vaak op -a of -e eindigt: één appel is , één plak is , één pil is . (Die eenheidsuitgang -a is het hele verhaal achter de verzamelnamen op de markt.) Wijs je naar één klein ding, dan zit je met haay vaak goed.
| Je wijst naar | Geslacht | Je zegt |
|---|---|---|
| een zak met iets () | m. | |
| een plak () | v. | |
| een blik () | v. | |
| een glas () | v. | |
| een appel () | v. |
Alle aanwijswoorden, ook voor een hele groep, staan in de gids over aanwijzende woorden.
law-sama7t maakt het beleefd
biddi haada is op zich duidelijk, maar het komt wat kaal over, alsof je met je vinger prikt en "die" bromt. Maak het dus zachter. Zet er achter en je verzoek wordt beleefd:
- , : ik wil graag deze, alsjeblieft
law-sama7t betekent letterlijk "als je toestaat", en het doet ook dienst als het "pardon" waarmee je überhaupt de aandacht van een drukke verkoper trekt. Tegen een vrouw zeg je law-sama7ti.
doet hetzelfde en ligt dichter bij een gewoon "alsjeblieft". Tegen een vrouw: min faDlik. Allebei prima. Kies degene die blijft hangen en ga ermee aan de slag.
Heen en weer aan de toonbank
Een goede verkoper checkt even voordat hij schept. Hij wijst zelf naar de bakplaat en vraagt haada? ("deze?"). Jij bevestigt of stuurt bij:
- , : ja, deze
- , : nee, die (het vrouwelijke ding ernaast)
- , : nee, deze (en je wijst opnieuw)
aa is het ontspannen alledaagse "ja". la' is "nee". Meer is het niet: hij wijst, jij antwoordt aa of la' en wijst opnieuw, en dat herhaal je tot hij het goede ding vasthoudt. De naam heb je geen enkele keer nodig gehad.
Als hij het je aangeeft, zegt hij waarschijnlijk (alsjeblieft, hier), het woord uit de gids over tfaDDal. Jij zegt terug .
Twee tegelijk: haada w-haay
Wil je meer dan één ding? Rijg ze aan elkaar met w- ("en"):
- : deze en die
Zet biddi ervoor en je hebt een volledige bestelling: biddi haada w-haay. Blijf wijzen en blijf w- toevoegen, en zo stel je de hele bestelling prik voor prik samen: haada, w-haay, w-haada kamaan. Wil je in één keer een hele bakplaat met dezelfde dingen aanwijzen, dan werkt hadowl ("deze") ook, maar wijzen en toevoegen is duidelijker als de verkoper precies moet weten welke bakplaten je bedoelt.
Alles bij elkaar
Het hele gesprek aan een knafeh-toonbank, van begin tot eind:
- Jij: , . (wijs)
- Verkoper: ? (wijst terug)
- Jij: , . (wijs naar de volgende bakplaat)
- Verkoper: . ? (een hele kilo?)
- Jij: , law-sama7t. (een halve kilo)
- Verkoper: .
- Jij: . ? (hoeveel kost het?)
Dat laatste woord, qaddeesh, is waar het gesprek over de prijs begint, en de gids over prijzen vragen gaat daar verder. Alles daarvoor doe je met twee aanwijswoorden en één vinger.