Je staat in een koffietent in Ramallah en de man achter de toonbank wacht. Je wijst en zegt biddi qahwe. Meer is het niet. Je hebt net in het Arabisch om iets gevraagd, en er zat nergens een werkwoord in de zin.
Het Palestijns heeft namelijk geen werkwoord voor "willen". Wat het heeft, is een piepklein woordje, bidd, en een setje uitgangen die je misschien al kent.
Er is geen werkwoord voor "willen"
In het Nederlands is "willen" een werkwoord. Je vervoegt het: ik wil, hij wil, zij wilde. Het Palestijns slaat dat allemaal over. Het neemt bidd en plakt er een persoonsuitgang achter, dezelfde kleine staartjes die op een zelfstandig naamwoord mijn, jouw, zijn betekenen.
Dus is letterlijk zoiets als "mijn willen", en het doet het werk van "ik wil". Verander de uitgang en je zit bij een andere persoon. MSA zou hier een echt werkwoord pakken, ureedu. Het Palestijns hangt gewoon een uitgang aan bidd (weer een plek waar de twee soorten Arabisch uit elkaar gaan, zie Palestijns-Arabisch en MSA).
De uitgangen die je al kent
Daarom krijg je deze set zo goedkoop. De uitgangen op bidd zijn precies dezelfde die je op een zelfstandig naamwoord zet om bezit aan te geven, en op 3ind om te zeggen dat je iets hebt.
| uitgang | "...huis" | "...hebben" | "...willen" |
|---|---|---|---|
-i (mijn / ik) | beeti | ||
-o (zijn / hij) | beeto | biddo | |
-ha (haar / zij) | beetha | bidha |
Kun je beeti (mijn huis) en 3indi (ik heb) zeggen, dan krijg je biddi gratis. Dezelfde -i. Dezelfde -o voor "zijn". Dezelfde -ha voor "haar".
Eén kleine plooi om op te letten: biddi, biddak en biddo houden een dubbele d, maar zodra de uitgang met een medeklinker begint, ontspant de groep en valt er één weg. Het is dus bidha (zij wil), niet biddha, en bidna (wij willen), niet biddna. Dat doet je mond vanzelf.
De hele set
| persoon | "willen" |
|---|---|
| ik | |
| jij (m) | biddak |
| jij (v) | biddik |
| hij | biddo |
| zij | bidha |
| wij | bidna |
| jullie | bidkum |
| zij (mv) | bidhum |
Acht vormen, één patroon. Zeg ze hardop als blok op en ze blijven sneller hangen dan je denkt.
Iets willen hebben
Zet een zelfstandig naamwoord direct achter bidd en je hebt erom gevraagd. Geen "een", geen werkwoord, niks ertussen.
- biddi qahwe: ik wil koffie
- biddi mayy: ik wil water
- biddo shaay: hij wil thee
Om hier een vraag van te maken, verander je geen enkel woord. Je laat alleen je stem aan het eind omhooggaan. biddak ishi? betekent "wil je iets?". Dezelfde woorden als de mededeling, de vraag zit helemaal in de toon.
Iets willen doen
Om te zeggen wat je wilt doen, zet je een kaal werkwoord achter bidd. Kaal betekent zonder b- ervoor, de simpele vorm van "dat ik ga".
- biddi aroo7: ik wil gaan
- biddo iroo7: hij wil gaan
- bidna niroo7: wij willen gaan
Let op: het werkwoord draagt ook zelf een persoonsteken. biddi zegt al "ik", en aroo7 (de vorm met a-) zegt nog een keer "ik". Die twee moeten kloppen. biddo hoort bij iroo7, bidna bij niroo7. Beide helften van de zin wijzen naar dezelfde persoon, één keer via bidd en één keer via het werkwoord.
Als je iets niet wilt
bidd ontkennen werkt zoals elk werkwoord ontkennen. Je verpakt het in ma...sh.
- : ik wil niet
- ma biddoosh: hij wil niet
Vraagt een ober biddak ishi taani?, dan wuif je het weg met ma biddeesh, shukran.
biddi is ook "gaan"
En dan de bonus. Datzelfde bidd doet er een zachte toekomende tijd bij. Afhankelijk van de context betekent biddo iroo7 "hij wil gaan" of "hij gaat zo weg". bidna niroo7 dekt zowel "we willen vertrekken" als "we gaan zo".
Meestal vertelt de situatie je welke van de twee het is. Iemand die zijn sleutels pakt en biddi aroo7 zegt, beschrijft geen gevoel. Die is al half de deur uit.