Midden onder het eten trilt je telefoon. Een vriend in Ramallah: shu 3am ti3mal? Wat ben je aan het doen? Je hebt een lepel in je ene hand en een pan voor je neus, dus je zegt . Ik ben aan het koken. Precies nu, met stoom in je gezicht.
Dat kleine vlak voor het werkwoord is de hele truc. Zo zeg je in het Palestijns dat een handeling bezig is terwijl je praat. En het is een van de eerste dingen waardoor je klinkt alsof je hier echt woont, in plaats van een lesboek op te dreunen.
Eén werkwoord, twee tijdlijnen
De gewone tegenwoordige tijd met b- dekt wat je in het algemeen doet en wat je uit gewoonte doet. Zet er 3am voor en je zoomt helemaal in op dit ene moment.
- byaakul: hij eet (elke dag, normaal gesproken)
- : hij is aan het eten (nu)
Met je eigen dagelijkse dingen werkt het net zo:
- baktob kull yowm: ik schrijf elke dag
- : ik ben aan het schrijven, op dit moment
Het werkwoord is geen millimeter veranderd. Je hebt er 3am voor geklikt en de betekenis schoof van "ik doe dit" naar "ik ben dit nu aan het doen". Meer doet dat woord niet.
3am staat stil, het werkwoord beweegt
Dit maakt het makkelijk: 3am verandert nooit. Het zit muurvast. Wie de handeling doet, zie je alleen aan het werkwoord, precies zoals het er ook zonder 3am uitziet.
| Wie | is nu aan het schrijven |
|---|---|
| ik | |
| jij (m) | |
| jij (v) | |
| hij | |
| wij | |
| zij (meervoud) |
Loop die kolom met je ogen af. 3am is overal hetzelfde. Kun je de tegenwoordige tijd met b- vervoegen, dan beheers je de versie met 3am dus al. Eerst 3am, dan het werkwoord dat je toch al zou zeggen.
Vragen waar iemand mee bezig is
Hier betaalt 3am zich echt uit, want een flink deel van small talk bestaat uit vragen wat de ander nu aan het doen is.
- shu 3am ti3mal?: wat ben je aan het doen?
- ween 3am troo7?: waar ga je heen?
- : we zijn aan het studeren
- : hij is aan het werk
Eén kleine vrijheid die handig is om te weten: 3am staat net zo makkelijk voor het kale werkwoord als voor de tegenwoordige tijd met b-. De een zegt ween 3am troo7, de volgende ween 3am btroo7, in hetzelfde café, met dezelfde betekenis. Kies wat voor jou het makkelijkst voelt.
Als het werkwoord al een toestand is
Sommige dingen zijn geen handelingen die seconde na seconde doorlopen. Het zijn toestanden waar je al in zit. Slapen. Onderweg zijn. In een deuropening staan. Daarvoor laat het Palestijns 3am helemaal weg en grijpt het naar het deelwoord, een soort bijvoeglijk naamwoord voor "is er al mee bezig".
- naayem: slapend, in slaap
- raaye7 (m) / raay7a (v): onderweg, op weg naar buiten
- waaqef: staand
En omdat er in de tegenwoordige tijd geen woord voor "is" bestaat, is het deelwoord meteen de hele zin. ana naayem (ik slaap). hiyye raay7a 3a-s-sooq (ze is op weg naar de markt). Niemand zegt hier 3am. Slapen is een toestand waar je gewoon in ligt, daar hoef je verder niets voor te doen.
Snelle test: ben je er actief mee bezig (koken, schrijven), pak dan 3am plus het werkwoord. Is het een houding of toestand waar je al in zit (slapend, onderweg), dan draagt het deelwoord in zijn eentje het "nu".
3am midden in het verhaal
Je hoort 3am ook als het de achtergrond van een scène schildert. Hang het aan het verbindende u (en) en het bouwt een "terwijl" op:
- shuftha u-hi 3am tiTbukh: ik zag haar terwijl ze aan het koken was
De echte gebeurtenis is shuftha (ik zag haar). Het stuk met 3am vertelt alleen wat er op dat moment omheen gebeurde.
Nog twee dingen. In snelle spraak krimpt 3am vaak tot een kort 3a- dat aan het werkwoord vastplakt, dus 3am byaakul klinkt dan meer als 3a-byaakul. Binnen een week pikt je oor dat op. En onthoud dat 3am alleen over nu gaat. Wil je "was aan het eten" zeggen, dan haal je kaan erbij om het in het verleden te zetten. 3am in zijn eentje wijst altijd naar dit precieze moment.