Je staat in Nablus op de sooq boven een bak olijven. De verkoper vangt je blik en wacht. Je hoofd is ineens leeg. Goed nieuws: je hebt hier geen zin nodig. Je hebt één woord nodig.
Dat woord is . Hoeveel. Wijs naar de stapel, zeg het, en de hele handel komt op gang. Al het andere in deze gids hangt aan die ene vraag.
qaddeesh, en de 'addeesh die je echt hoort
qaddeesh bestaat uit twee aan elkaar geplakte stukken: qadd (hoeveelheid van) en eesh (wat). Letterlijk dus "welke hoeveelheid". Netjes.
Maar luister bij een kraam in Ramallah en die q vooraan komt zelden als harde q aan. In de stad wordt hij een glottisslag, het kleine stopje dat we schrijven als ', dus uit de meeste monden komt . Hetzelfde woord, met een lichtere voorkant. Zeg wat het makkelijkst over je tong rolt. Je wordt met allebei begrepen, van Jenin tot Hebron.
Het werkt los, terwijl je gewoon wijst, of gericht op iets specifieks. In geen van deze zinnen zit een werkwoord, want de tegenwoordige tijd slaat "is" over:
- : hoeveel? (terwijl je wijst)
- qaddeesh haada?: hoeveel kost dit?
- : hoeveel voor een kilo?
Hoeveel en hoe veel stuks: qaddeesh en kam
Beide woorden krijgen vaak de luie vertaling "hoeveel", maar bij de kassa doen ze iets anders. qaddeesh gaat over geld: de prijs, het totaal dat je neerlegt. gaat over de hoeveelheid, hoeveel stuks je krijgt.
Bij kam hoort één regel waar bijna iedereen over struikelt. Het zelfstandig naamwoord direct erna blijft enkelvoud. Je vraagt dus kam keelo? voor "hoeveel kilo", nooit kam keelowaat, ook al bedoel je duidelijk meer dan één. Hetzelfde als je de getallen zelf aftelt: kam sheekel, en sheekel staat daar in het enkelvoud. Bij kilo valt dat je nauwelijks op, want in het Nederlands zeg je ook "vijf kilo". Maar de regel geldt voor elk zelfstandig naamwoord na kam.
Praten in sjekels
Geld op de markt betekent de sjekel, . Noemt een verkoper je een prijs, dan hoor je een getal en daarna sheekel in het enkelvoud, hoe groot het getal ook wordt. De prijs zelf, als woord, is , en dat woord wil je hebben zodra je over een prijs wilt gaan onderhandelen.
Om een kilo vragen, of een halve
Hoeveelheden bij een groentekraam draaien om de . Wil je zeggen wat je wilt, begin dan met , hoe je in het Palestijns "ik wil" zegt, en noem de hoeveelheid.
- zeetoon: ik wil een kilo olijven
Voor een deel van een kilo, of voor dingen die je per stuk telt, doen deze drie het meeste werk:
| Woord | Hoeveelheid |
|---|---|
| half (dus nuSS keelo is een halve kilo) | |
| een kwart (rubu3 keelo, een kwart kilo) | |
| één stuk, voor dingen die je heel telt |
biddi 7abbe is dus "ik neem er één" als je naar een meloen wijst en hem per stuk koopt in plaats van per gewicht.
il-7saab afrekenen
Je hebt gekozen wat je wilt. Nu betalen. De rekening, het totaal dat je moet betalen, is il-7saab. Om erom te vragen, pak je weer qaddeesh erbij:
- qaddeesh il-7saab?: hoeveel is de rekening?
Dan het eigenlijke betalen. Het werkwoord is , betalen, en het geld in je hand is . Geef het af en de verkoper geeft je terug, het wisselgeld, letterlijk "de rest". Terwijl het geld en de tas elkaar in de lucht kruisen, zeggen jullie allebei , het alsjeblieft voor alle gelegenheden.
Als de prijs pijn doet
Misschien is het bedrag te hoog. Het woord voor duur is , en het tegenovergestelde is . Een zacht "haada ghaali shwayy" (dit is wel een beetje prijzig) bereikt meer dan een botte nee. Wil je naar een lager bedrag vissen, vraag dan of er iets is, goedkoper.
Hoe hard je kunt duwen, hangt af van waar je staat. Een kruidenier met vaste prijzen geeft niet toe. Een man met een kar vol olijven haalt er misschien een paar sjekel af, gewoon omdat je het aardig vroeg.
Eén keer helemaal
Zet je het allemaal achter elkaar, dan duurt het ongeveer vijftien seconden. Je wijst naar de olijven en vraagt 'addeesh il-keelo. Hij noemt een getal. Je trekt een klein gezicht, probeert ghaali shwayy en vist misschien naar iets arkhaS. Hij gaat er een sjekel of twee af. Je zegt biddi nuSS keelo, hij weegt het af, je vraagt qaddeesh il-7saab, geeft je maSaari, neemt je il-baaqi aan en loopt weg met de olijven. Dat is de hele truc.