Met een jaar Modern Standaard-Arabisch kom je door een krantenkop heen. Dan sta je bij een groentekraam in Ramallah, de khuDarji kiept je tomaten op de weegschaal en vraagt keelo willa nuSS?, en aan dat hele jaar heb je helemaal niets.
Elke beginner krijgt hetzelfde advies. Eerst de standaardtaal, het dialect later. Universiteiten werken zo, de meeste apps werken zo, en elke forumdraad komt er binnen vier reacties op uit. Voor de meeste mensen is die volgorde precies verkeerd om, en dit is waarom.
Het Arabisch waar niemand mee opgroeit
Geen enkel Arabisch kind heeft Modern Standaard-Arabisch als moedertaal. Niet één, nergens, nooit.
Een kind in Hebron spreekt zes jaar lang Palestijns met zijn moeder, zijn neven en nichten en de man van de winkel op de hoek. Dan loopt het een binnen en komt het voor het eerst il-fuS7a tegen: uit een boek, van een , met huiswerk erbij. Het is een schoolvak voordat het een taal is. Arabische kinderen vinden het lastig zoals Nederlandse kinderen het Middelnederlands van Van den vos Reynaerde lastig vinden.
Niemand maakt ruzie met zijn broer in fuS7a. Niemand belt er de loodgieter in.
De standaardtaal is dus voor ieder mens die hem spreekt een tweede Arabisch, laat geleerd en gebruikt voor drukwerk en formele toespraken. De lahje is het Arabisch dat je thuis oppikt, gratis, jaren voordat iemand een lesboek openslaat. Als je eerst Palestijns leert, ga je dezelfde weg als iedereen die het al spreekt.
De theorie achter het gebruikelijke advies
Het advies komt met een verhaal erbij. De standaardtaal is het echte Arabisch, de dialecten zijn wat er overbleef toen het afsleet, dus leer de zuivere vorm en de afgesleten vormen vallen vanzelf op hun plek.
Dat verhaal klopt op twee punten niet.
Het klopt niet historisch. Het Palestijns is niet afgebrokkeld van het Arabisch uit je lesboek. Allebei stammen ze af van ouder Arabisch, elk langs een eigen lijn: het ene bewaard en gestandaardiseerd op schrift, het andere elke dag gesproken door mensen die het vrij mochten veranderen. De 7aki die je in een taxi in Nablus hoort, draait op regels, en die zijn streng. Gebruik het verkeerde voorvoegsel bij een werkwoord en een kind van negen verbetert je.
Het klopt ook niet als voorspelling. Als de standaardtaal echt het fundament was, zou je na twaalf maanden ervan gewone gesprekken kunnen voeren. Daar kom je niet eens in de buurt van. De woorden waar een Palestijnse zin het zwaarst op leunt, zijn andere woorden, de werkwoorden hebben andere markeringen, en ontkenning werkt met een heel ander systeem. Palestijns-Arabisch vs MSA behandelt die splitsing in detail. Deze pagina gaat alleen over de volgorde.
Eén stukje van de bewering klopt wel, en dat is het onthouden waard. De twee delen een skelet van wortels, dus bij een kilme die je in de ene leert, staat in de andere meestal een familielid klaar. (studeerde) en (school) zijn dezelfde drie medeklinkers die twee klussen doen, en MSA haalt met dezelfde wortel hetzelfde trucje uit. Maar die overdracht werkt in beide richtingen. Hij zegt dat de twee soorten Arabisch elkaar helpen. Over welke eerst moet, zegt hij niets.
Een jaar van elk, naast elkaar
Zeg een uur op de meeste dagen, twaalf maanden lang. Hier ongeveer waar elke route je afzet.
| Na twaalf maanden | Eerst MSA | Eerst Palestijns |
|---|---|---|
| Een kop lezen in een | moeiteloos | je snapt de strekking, soms |
| Het avondnieuws volgen, il-'akhbaar | grotendeels | met flarden |
| Een winkelier om een kilo van iets vragen | langzaam, en hij merkt het | makkelijk |
| Begrijpen wat hij terugzegt | zelden | meestal |
| Een servees-chauffeur zeggen waar je eruit wilt | nee | ja |
| Een telefoontje van je huisbaas aannemen | nee | ja |
| Een etentje bij een familie uitzitten | nee | ja, en om negen uur ben je kapot |
| Een Palestijnse musalsal kijken | hier en daar een woord | het meeste |
| Een formele brief schrijven | ja | nee |
| Een straatnaambord lezen | ja | alleen als je het alfabet ernaast hebt gedaan |
Het dialectjaar geeft je zinnen als deze:
- mish faahem: ik kan je niet volgen
- ana mitakhkher shwayy: ik ben een beetje laat
- il-mayy baarde: het water is koud (de huisbaas, tweede keer bellen deze week)
- il-muftaa7 mish ma3i: ik heb de sleutel niet bij me
- il-jaar 3azamna 3ala l-3asha: de buurman heeft ons uitgenodigd om te komen eten
Geen van die zinnen is indrukwekkend. Samen zijn ze een leven. Het MSA-jaar biedt de omgekeerde ruil: een bladzijde die je kunt lezen en een mond die niet opengaat.
Wanneer MSA echt eerst moet
Gaat jouw Arabisch zich op papier of op een scherm afspelen, begin dan met de standaardtaal en laat je dat door niemand uit je hoofd praten. Dat gaat over meer dan je zou denken:
- Alles lezen wat gepubliceerd is. Romans, poëzie, alles wat in de kast erachter staat. Geschreven Arabisch is fuS7a, en geen dialect kan dat vervangen.
- Journalistiek, in beide richtingen: een jareede lezen of erin schrijven.
- Academisch werk. De bronnen zijn in de standaardtaal geschreven, en een mu7aaDara aan een jaam3a leunt er zwaar op.
- Religieuze studie. il-qur'aan is klassiek Arabisch, en het commentaar eromheen is nog compacter. Met een dialectcursus kom je daar niet.
- Vertalen en officiële papieren. Elk mustanad met een stempel erop, en elke baan waarin je voor je brood .
- Werk dat op schrift de hele Arabische wereld bestrijkt. Een mail die in Rabat verstuurd en in Bagdad gelezen wordt, is in MSA, omdat geen enkel gesproken dialect zo ver reikt.
Ook dan zit je nog vast de eerste keer dat je een bibliothecaris in Amman moet vragen waar de leeszaal is.
Wat de dialect-eerst-route je kost
Gratis is het niet, en je moet de rekening zien voor je kiest.
- Het schrift. Leer je op het gehoor en via transliteratie, dan praat je al maanden voordat je je eigen straatnaambord kunt lezen. Het alfabet inhalen is een paar weken echt werk, geen jaar. Maar je hebt het uitgesteld, en overgeslagen is het niet.
- Minder materiaal. Voor elk dialect bestaan er minder cursussen en veel minder structuur dan voor MSA.
- Later nieuwe grammatica. Naamvalsuitgangen, de dualis, de congruentieregels en de woordenschat van formeel schrijven liggen allemaal op je te wachten als je overstapt.
Niets daarvan is verspild, trouwens. Kom je na een jaar Palestijns bij de standaardtaal, dan hoor je de al, heb je de wortels, en wat overblijft zijn vooral uitgangen en register. Ga je de andere kant op, dan land je in Ramallah met een voorraad woorden en geen oor. Dat is de lastigere reparatie, en ik heb mensen er twee jaar mee bezig gezien.
De volgorde die ik zou kiezen
- Eén gesproken dialect, gekozen op basis van waar je heen gaat of met wie je familie bent. Begin met de klanken die het Nederlands niet heeft,
3en7(dekhken je al, dat is de ch van "lachen"), en dan de paar honderd woorden die een echt gesprek dragen. - Het alfabet, zodra je iets kunt zeggen. Letters zijn makkelijker als de woorden al in je mond zitten.
- MSA als er een echte reden voor opduikt. Voor veel mensen gebeurt dat nooit, en dan is daar stoppen een prima plek om te stoppen.
Stap één is waar de hele beslissing zit, en het is de vraag onder een app kiezen voor gesproken Levantijns-Arabisch: drilt de cursus geschreven Arabisch en noemt hij dat Arabisch, of leert hij wat mensen in de kamer zeggen? Wil je die eerste stap van dichterbij bekijken, dan zet Arabisch leren spreken, stap voor stap de volgorde uiteen.
Leer eerst de khuDarji antwoorden. De krant ligt er volgend jaar ook nog.