Bir yıllık Modern Standart Arapça seni bir gazete manşetinden geçirir. Sonra Ramallah'ta bir sebze tezgâhının önündesin, khuDarji domateslerini teraziye boşaltıp keelo willa nuSS? diye soruyor, ve o bir yıl sana hiçbir şey kazandırmıyor.
Yeni başlayan herkes aynı tavsiyeyi alıyor. Önce standart, lehçe sonra. Üniversiteler buna göre işliyor, uygulamaların çoğu buna göre işliyor, ve herhangi bir forum başlığı dört cevap içinde buraya varıyor. Çoğu insan için bu sıra ters. Sebebi şu.
Kimsenin konuşarak büyümediği Arapça
Hiçbir Arap çocuğunun ana dili Modern Standart Arapça değil. Bir tane bile, hiçbir yerde, hiçbir zaman.
El Halil'de bir çocuk altı yıl boyunca annesiyle, kuzenleriyle ve köşedeki bakkalla Filistin Arapçası konuşuyor. Sonra bir 'ye giriyor ve il-fuS7a ile ilk kez tanışıyor: bir kitaptan, bir 'den, ödevleriyle birlikte. Dil olmadan önce bir okul dersi. Arap çocukları onu, İngilizce konuşan çocukların Chaucer'ı zor bulduğu gibi zor buluyor.
Kimse kardeşiyle fuS7a ile kavga etmiyor. Kimse tesisatçıyı onunla aramıyor.
Yani standart dil, onu bilen her insan için ikinci bir Arapça. Geç öğreniliyor, yazıda ve resmi konuşmada kullanılıyor. lahje ise evde, bedavaya, kimse bir ders kitabı açmadan yıllar önce kapılan. Önce Filistin Arapçasını öğrenmek seni, onu zaten konuşan herkesin yürüdüğü yola sokuyor.
Alışılmış tavsiyenin arkasındaki teori
Tavsiye bir hikâyeyle paket halinde geliyor. Gerçek Arapça standart dil, lehçeler onun aşınmasından geriye kalanlar. Saf biçimi öğren, aşınmışlar kendiliğinden yerine oturur.
Bu hikâye iki kere yanlış.
Tarih açısından yanlış. Filistin Arapçası ders kitabındaki Arapçadan ufalanıp kopmadı. İkisi de daha eski Arapçadan kendi yollarıyla geldi. Biri yazıda korundu ve standartlaştı, öteki onu değiştirmekte özgür olan insanlarca her gün konuşuldu. Nablus'ta bir taksideki 7aki kurallarla işliyor, hem de katı kurallarla. Yanlış fiil önekini kullan, dokuz yaşında bir çocuk seni düzeltir.
Öngörü açısından yanlış. Standart dil gerçekten temel olsaydı, on iki ay ona çalışmak sıradan sohbetin kapısını açardı. Yanına bile yaklaşmıyor. Filistin Arapçasında bir cümlenin en çok yaslandığı kelimeler başka kelimeler, fiiller başka işaretler taşıyor, olumsuzluk da bambaşka bir sistemle çalışıyor. Filistin Arapçası ile MSA bu ayrımı ayrıntılı anlatıyor. Bu sayfa sadece sırayla ilgili.
İddianın bir parçası doğru ve işe yarar. İkisi ortak bir kök iskeletini paylaşıyor, yani birinde öğrendiğin bir kilme'nin genelde ötekinde bekleyen bir akrabası var. (ders çalıştı) ve (okul) iki ayrı iş gören aynı üç ünsüz, ve MSA aynı kökle aynı numarayı yapıyor. Ama bu aktarım iki yönde de işliyor. İki Arapçanın birbirine yardım ettiğini söylüyor. Hangisinin önce geleceği hakkında hiçbir şey söylemiyor.
Yan yana birer yıl
Diyelim on iki ay boyunca çoğu gün bir saat. Her yolun seni kabaca nereye bıraktığı şöyle.
| On iki ayın sonunda | Önce MSA | Önce Filistin Arapçası |
|---|---|---|
| Bir 'de manşet okumak | rahatça | bazen ana fikri yakalarsın |
| Akşam il-'akhbaar'ı takip etmek | çoğunlukla | parça parça |
| Bir esnaftan bir kilo bir şey istemek | yavaşça, ve fark eder | rahatça |
| Onun cevabını anlamak | nadiren | genelde |
| Bir servees şoförüne nerede ineceğini söylemek | hayır | evet |
| Ev sahibinden gelen bir telefona cevap vermek | hayır | evet |
| Bir aileyle akşam yemeği boyunca oturmak | hayır | evet, ve saat dokuzda bitap düşersin |
| Bir Filistin musalsal'ını izlemek | orada burada bir kelime | çoğunu |
| Resmi bir mektup yazmak | evet | hayır |
| Bir sokak tabelasını okumak | evet | sadece alfabeyi yan tarafta çalıştıysan |
Lehçe yılı sana şu tür cümleler veriyor:
- mish faahem: anlayamadım
- ana mitakhkher shwayy: biraz geç kalıyorum
- il-mayy baarde: su soğuk (ev sahibine, bu hafta ikinci arayış)
- il-muftaa7 mish ma3i: anahtar yanımda değil
- il-jaar 3azamna 3ala l-3asha: komşu bizi akşam yemeğine çağırdı
Hiçbiri etkileyici değil. Hepsi bir arada bir hayat ediyor. MSA yılı tersini teklif ediyor: okuyabildiğin bir sayfa ve açılmayan bir ağız.
MSA gerçekten ne zaman önce gelmeli
Arapçan kâğıtta ya da ekranda yaşanacaksa standartla başla ve kimsenin seni bundan vazgeçirmesine izin verme. Bu, kulağa geldiğinden daha geniş bir alan:
- Basılı her şeyi okumak. Romanlar, şiir, onların arkasındaki rafta ne varsa. Yazılı Arapça fuS7a'dır ve hiçbir lehçe onun yerini tutmaz.
- İki yönde de gazetecilik: bir jareede okumak ya da ona haber geçmek.
- Akademik çalışma. Kaynaklar standart dilde yazılı, bir jaam3a'daki mu7aaDara da ona fazlasıyla yaslanıyor.
- Dini çalışmalar. il-qur'aan klasik Arapça, etrafındaki tefsirler daha da yoğun. Bir lehçe kursu seni oraya götürmez.
- Çeviri ve resmi evrak. Üstünde mühür olan her mustanad, ve geçimini ederek sağladığın her iş.
- Arap dünyasının tamamına yazıyla yayılan işler. Rabat'tan gönderilip Bağdat'ta okunan bir e-posta MSA'dır, çünkü konuşulan hiçbir lehçe o kadar uzağa ulaşmaz.
O durumda bile, Amman'da bir kütüphaneciye okuma salonunun nerede olduğunu sorman gereken ilk anda takılıp kalırsın.
Önce lehçe yolunun sana maliyeti
Bedava değil, ve seçmeden önce faturayı duyman lazım.
- Yazı. Kulaktan ve Latin harfli yazımdan öğrenirsen, kendi sokağının tabelasını okuyabilmenden aylar önce konuşuyor olursun. Alfabe için geri dönmek bir yıl sürmez, birkaç haftalık gerçek bir emek. Ama o iş seni bekliyor, sadece ertelenmiş oluyor.
- Daha az malzeme. Herhangi bir lehçe için MSA'ya göre daha az kurs ve çok daha az yapı var.
- Sonradan gelen yeni dilbilgisi. Hal ekleri, ikil, uyum kuralları ve resmi yazının kelime hazinesi, geçiş yaptığında hepsi orada seni bekliyor.
Yine de bunların hiçbiri boşa gitmiyor. Bir yıl Filistin Arapçasından sonra standarda geldiğinde 'yı zaten duyuyorsun, kökler sende, geriye kalan da çoğunlukla ekler ve dil düzeyi. Öbür yoldan gidersen Ramallah'a bir yığın kelimeyle ve hiç kulakla inersin. Onu onarmak daha zor, ve insanların buna iki yıl harcadığını gördüm.
Benim seçeceğim sıra
- Gideceğin yere ya da akrabalarına göre seçtiğin tek bir konuşma lehçesi. Türkçede olmayan seslerle başla,
3,7vekh, sonra gerçek bir sohbeti taşıyan birkaç yüz kelimeyle devam et. - Bir şeyler söyleyebildiğinde alfabe. Kelimeler zaten ağzındayken harfler daha kolay.
- Gerçek bir sebep çıkınca MSA. Pek çok insan için hiç çıkmıyor, ve orada durmak meşru bir duraktır.
Bütün karar birinci adımda yatıyor, ve bu konuşulan Levant Arapçası için uygulama seçmenin altındaki soru da: kurs yazılı Arapçayı çalıştırıp ona Arapça mı diyor, yoksa odadaki insanların gerçekten ne dediğini mi öğretiyor? O ilk adıma daha yakından bakmak için adım adım Arapça konuşmak sırayı ortaya koyuyor.
Önce khuDarji'ye cevap vermeyi öğren. Gazete seneye de orada olacak.