Je staat bij een groentekraam in Ramallah en de man achter de kratten kijkt op. Het eerste wat hij zegt: . Nu ben jij aan zet. Wat volgt is een klein, vast riedeltje, hetzelfde dat zo ongeveer elk gesprek in Palestina opent, van de toonbank in een winkel tot een telefoontje met je huisbaas. Leer de vier of vijf zetten en je houdt een gesprek op gang zonder erbij na te denken.
Twee manieren om hoi te zeggen
mar7aba is het werkpaard. Ochtend, avond, een vreemde, je baas, het maakt niet uit. Je kunt er eigenlijk niet mee de mist in gaan. Het klassieke antwoord is mar7abtein, letterlijk "twee hallo's", en dat betekent gewoon "jij ook hallo, en nog een beetje meer".
is warmer, het heeft iets verwelkomends. Het langere hoor je als iemand echt wil dat je je thuis voelt (dat gastvrije instinct heeft een eigen woord, tfaDDal). Handig aan 'ahlan: het werkt ook als antwoord. Iemand zegt mar7aba, jij antwoordt 'ahlan, en je bent klaar.
Is het nog vroeg, dan komt Sabaa7 il-kheer (goedemorgen) daar nog voor.
keef 7aalak, en het stukje waar mensen over struikelen
Als je hoi hebt gezegd, komt de vraag: keef 7aalak? Letterlijk "hoe is je toestand?" keef is "hoe", en 7aal is je toestand of situatie.
Hier gaat het vaak mis. De uitgang van 7aal verandert afhankelijk van met wie je praat. Tegen een man is het 7aal-ak, keef 7aalak. Tegen een vrouw is het 7aal-ik, keef 7aalik. Het is dezelfde -ak/-ik-splitsing die van "vader" "jouw vader" maakt, en de gids over familiewoorden loopt die door. Draai je het om, dan begrijpen mensen je nog steeds, maar het komt een beetje over alsof je een man met "mevrouw" aanspreekt.
Er is een luiere, vriendelijkere korte vorm die 7aal helemaal weglaat: keefak tegen een man, keefik tegen een vrouw. Onder vrienden hoor je die het meest.
Eén waarschuwing. De 7 in 7aalak is de hijgerige keel-h, diep uit de keel. Met een gewone k of h heeft hij weinig te maken. Zeg hem alsof je een spiegel laat beslaan.
Wat je echt terugzegt
Niemand vraagt om een medisch verslag. Het antwoord is kort en bijna altijd positief. Je veiligste losse woord is (godzijdank), en eerlijk gezegd kun je het daarbij laten.
Wil je het wat aanvullen:
- : godzijdank, het antwoord voor alles
- een man zegt , een vrouw zegt mabsooTa (het gaat goed, tevreden)
- kull ishi tamaam: alles is prima
- goed, gewoon goed: (m) of mnee7a (v)
Daarna speel je de vraag terug. Pak het kleine u (en), dat zachter wordt tot w, plus "jij": w-inte? tegen een man, w-inti? tegen een vrouw. Dat terugkaatsen is het halve ritueel. Sla je het over, dan klink je alsof het je niks kan schelen.
Warmte wint van eerlijkheid
Wat je inhoudelijk antwoordt, doet er nauwelijks toe. Je kunt uitgeput zijn, blut, ruzie hebben met je broer, en het antwoord blijft il-7amdilla. Mensen luisteren naar de toon en of je de vraag terugkaatst. Het letterlijke nieuws boeit ze weinig. Een vlak, gemompeld il-7amdilla betekent "laat me met rust". Een warm il-7amdilla met een glimlach en een w-inte? erachteraan betekent "leuk je te zien". Hetzelfde woord.
Ook als het echt slecht gaat, blijft il-7amdilla het standaardantwoord, omdat er een "godzijdank toch" in meeklinkt. Die gewoonte om God erbij te halen loopt door de hele taal (inshalla, walla en de rest duikt erin).
Alles bij elkaar
Een normale opening tussen twee mannen die elkaar tegenkomen:
- , keef 7aalak?
- , . w-inte?
- kull ishi tamaam, .
Vier regels en de hele sociale handdruk is gedaan. Niemand heeft iets over de ander te weten gekomen, en zo hoort het ook.
ma3 salaame: afscheid nemen
Als je klaar bent, loop je niet zomaar weg en hang je niet zomaar op. Je sluit af met (dag, letterlijk "met veiligheid"). Meestal staat er een voor, het alleskunnende "nou, goed dan": yalla, ma3 salaame. De ander zegt meteen ma3 salaame terug, en het gesprek is netjes afgesloten.