De man die de bakkerij in onze straat in Ramallah runt, heet bij iedereen . Iedereen zegt het, van de kinderen die brood komen halen tot de groenteman aan de overkant. Ik heb een keer gevraagd hoe hij eigenlijk van voren heet. Niemand wist het. Niemand hoefde het te weten.
Daar zit de hele gewoonte in één man. Volwassenen worden hier "vader van" en "moeder van" hun oudste kind genoemd, en die naam zit meestal vaster dan de naam op hun identiteitskaart.
"Vader van", "moeder van"
betekent "vader van". Het is de vorm van (vader) die op een naam erachter moet leunen, dus abu khaled is letterlijk "khaleds vader". Moeders krijgen : imm khaled is "khaleds moeder".
In veel boeken zie je imm geschreven als umm. Op straat hier is het imm, kort afgebeten.
Het is hetzelfde plaktrucje dat je in het Palestijns gebruikt voor elke "Y van X": twee zelfstandige naamwoorden pal tegen elkaar, met het bezit voorop. abu khaled, beet il-mudeer, hetzelfde mechaniek. Het verschil is dat het aan elkaar geplakte paar hier een naam wordt waar iemand echt naar luistert.
- : vader van
- : moeder, en "moeder van"
- : vader, los gebruikt
- : khaleds vader
- imm khaled: khaleds moeder
Het gaat om het oudste kind, meestal de oudste zoon
Een man wordt abu plus de naam van zijn eerstgeborene, en in de praktijk is dat bijna altijd zijn oudste zoon. Op de dag dat de eerste (zoon) geboren wordt, verandert de vader in abu plus de naam van de baby, en de moeder in imm plus diezelfde naam.
Is het eerste kind een (dochter), dan hoor je het allebei. Genoeg families in de stad noemen de ouders meteen naar haar. Traditionelere families wachten op een jongen. Ik vind het mooi om een vader naar zijn dochtertje te noemen, en het komt steeds vaker voor. Maar schrik niet als een familie het andersom doet.
Het woord onder dit alles is , de oudste. Wie de akbar is, die naam dragen de ouders.
- : zoon
- : dochter, meisje
- : jongen, kind
- : ouder, oudste
Hem roepen: ya abu khaled
Als je de man echt aanspreekt, zeg je niet zomaar abu khaled tegen hem. Je zet er voor, het woordje dat je voor iedereen zet die je aanspreekt. Je roept dus ya abu khaled, of tegen zijn vrouw ya imm khaled.
Wijs je hem aan bij een vriend, dan valt de ya weg, en elk werkwoord ook: haada abu khaled, "dat is abu khaled". Het Palestijns gebruikt in zo'n zin geen woord voor "is", dus de twee woorden staan gewoon naast elkaar. (Over dat gat gaat een eigen gids.)
Waarom het warmer klinkt dan zijn echte naam
Hier struikelen leerlingen over. De abu-naam is meestal beleefder dan de voornaam. Noem je een man van vijfenvijftig bij zijn kale voornaam, dan kan dat koud overkomen, alsof een loketbediende een formulier voorleest, of alsof je een kind bent dat niet beter weet. ya abu khaled zegt iets anders. Het zegt dat je hem ziet als vader, als man met een huishouden en een zekere positie. Het is respect en warmte tegelijk.
Vrienden gebruiken het ook, en dan klinkt het hartelijk en helemaal niet stijf. Twee mannen die elkaar al sinds school kennen, noemen elkaar aan een cafétafeltje nog steeds bij hun abu-naam.
Voor je eigen ouders doe je dit allemaal niet. Voor hen heb je de gewone woorden (mijn vader) en immi (mijn moeder), die de gids over familiewoorden doorloopt.
- : mijn vader
- immi: mijn moeder
Nog voor er een baby is
Af en toe kom je een jonge man tegen die al een abu-naam heeft en helemaal geen kinderen. Soms is het de naam die hij een toekomstige zoon wil geven. Soms is het een bijnaam die in de familie zit, of een die een vriend hem jaren geleden gaf en die gewoon bleef hangen. Een bruidegom kan er op zijn eigen bruiloft een krijgen.
En als de echte baby er eindelijk is en de naam officieel wordt, is dat een mabrook-moment, met felicitaties door de hele kamer.
- : gefeliciteerd
Een paar die je in de buurt hoort
Hetzelfde patroon, een andere eerstgeborene. Tik op een naam om te horen hoe de twee helften in elkaar overlopen.
| oudste kind | de vader wordt | de moeder wordt |
|---|---|---|
| khaled | imm khaled | |
| ma7mood | imm ma7mood | |
| saami | imm saami |
Twijfel je, doe dan na wat je hoort
Je kunt iemands abu-naam niet altijd zelf uitpuzzelen, en verkeerd gokken is ongemakkelijk. Luister dus eerst. Hoor hoe de buren hem noemen en gebruik precies dat.
En de bakker? Zijn echte naam heb ik nooit gehoord. Na drie jaar zou ernaar vragen gewoon raar zijn. Hij is abu khaled, en dat is genoeg.