Ramallah'ta sokağımızın aşağısındaki fırını işleten adamın adı . Ekmek almaya gelen çocuklardan karşı kaldırımdaki manava kadar herkes böyle diyor. Bir keresinde asıl adının ne olduğunu sordum. Kimse bilmiyordu. Kimsenin bilmesine de gerek yoktu.
Bütün gelenek tek bir adamda işte. Burada yetişkinlere en büyük çocuklarının "babası" ve "annesi" diye seslenilir ve bu isim genelde kimlikteki isimden daha sıkı yapışır.
"Babası", "annesi"
"babası" demek. (baba) kelimesinin, arkasında bir isme yaslanmak zorunda olan biçimi. Yani abu khaled kelimesi kelimesine "khaled'in babası". Annelere düşüyor: imm khaled "khaled'in annesi".
Birçok kitapta imm kelimesinin umm diye yazıldığını görürsün. Burada sokakta kısa ve kesik haliyle imm.
Bu, Filistin Arapçasında her "X'in Y'si" için kullandığın aynı yapıştırma numarası: iki ismi yan yana koyarsın, ait olan şey önde. abu khaled, beet il-mudeer, aynı mekanizma. İşin ilginç yanı, burada yapışan ikilinin kişinin gerçekten seslenince döndüğü bir isme dönüşmesi.
- : babası
- : anne, bir de "annesi"
- : baba, tek başına
- : khaled'in babası
- imm khaled: khaled'in annesi
En büyük çocuk, genelde en büyük oğul
Bir adam abu artı ilk çocuğunun adı olur ve gerçek hayatta bu neredeyse her zaman en büyük oğlu demek. İlk (oğul) doğduğu gün baba abu artı bebeğin adı, anne de imm artı aynı ad olur.
İlk çocuk bir (kız) ise iki türlüsünü de duyarsın. Pek çok şehirli aile anne babaya hemen onun adını verir. Daha geleneksel olanlar bir oğlan bekler. Bence bir babaya kız bebeğinin adını vermek çok güzel bir hareket ve giderek yaygınlaşıyor. Ama aileler diğer yolu seçerse şaşırma.
Hepsinin altında yatan kelime , yani en büyük. akbar olan kimse, anne babanın taşıdığı isim onunki.
- : oğul
- : kız evlat, kız
- : oğlan, çocuk
- : daha büyük, en büyük
Ona seslenmek: ya abu khaled
Adamla gerçekten konuşurken ona öylece abu khaled demezsin. Başa koyarsın, seslendiğin herkesin önüne koyduğun o küçük kelimeyi. Yani ya abu khaled diye seslenirsin, karısına da ya imm khaled.
Onu bir arkadaşına gösterirken ya düşer, fiil de düşer: haada abu khaled, "bu abu khaled". Filistin Arapçası böyle bir cümlede "-dir" gibi bir kelime kullanmaz, iki kelime öylece yan yana durur. (Bu boşluğun kendine ait bir rehberi var.)
Neden asıl adından daha sıcak düşer
Öğrencilerin takıldığı kısım şu. abu ismi nezaket açısından genelde ilk ismin önüne geçer. Elli beş yaşında bir adama çıplak ilk adıyla seslen, yavan düşebilir: bir memurun formdan okuması gibi ya da daha iyisini bilmeyen bir çocuk gibi. ya abu khaled ise başka bir şey söyler. Onu bir baba olarak, hanesi ve belli bir yeri olan bir adam olarak gördüğünü söyler. Hem saygı hem sıcaklık.
Arkadaşlar da kullanır ve kulağa sevecen gelir, hiç resmi durmaz. Okuldan beri tanışan iki adam, bir kafe masasının iki ucundan birbirine hâlâ abu isimleriyle seslenir.
Ama bunların hiçbirini kendi anne baban için yapmazsın. Onlar için düz kelimeler var: (babam) ve immi (annem). Aile kelimeleri rehberi bunları tek tek anlatıyor.
- : babam
- immi: annem
Daha ortada bebek bile yokken
Arada bir, hiç çocuğu olmadığı halde bir abu ismi taşıyan genç bir adamla karşılaşırsın. Bazen gelecekteki oğluna vermeyi planladığı isimdir. Bazen ailede dolaşan bir lakaptır ya da yıllar önce bir arkadaşının taktığı ve öylece yapışıp kalan bir isim. Bir damat kendi düğününde de bir tane edinebilir.
Gerçek bebek nihayet gelip isim resmileştiğinde de sıra bir mabrook anına gelir, odada tebrikler dolaşır.
- : tebrikler
Mahallede duyacağın birkaç tane
Aynı kalıp, farklı ilk çocuk. İki yarının birbirine nasıl aktığını duymak için herhangi birine dokun.
| en büyük çocuk | baba olur | anne olur |
|---|---|---|
| khaled | imm khaled | |
| ma7mood | imm ma7mood | |
| saami | imm saami |
Emin değilsen duyduğunu taklit et
Birinin abu ismini her zaman sıfırdan çıkaramazsın ve yanlış tahmin etmek tuhaf kaçar. O yüzden önce dinle. Komşuların ona ne dediğini yakala, sonra tam olarak onu kullan.
Fırıncıya gelince, gerçek adını hiç öğrenmedim. Üç yıl sonra sormak sadece tuhaf olur. O abu khaled ve bu fazlasıyla yeter.