Loop op een hete middag in Ramallah naar een sapkraam en het eerste wat je wilt zeggen is Drie kleine klanken, je stem gaat aan het eind omhoog, en je hebt gevraagd: "is er water?" De man knikt en geeft je een flesje.
is het woord voor "er is" en "er zijn." Het is piepklein en je gebruikt het constant, dus het loont om er vroeg aan te wennen.
Eén woord, hoeveel het er ook zijn
Het Palestijns heeft in de tegenwoordige tijd geen werkwoord voor "is," en daar schrikken veel leerlingen eerst van (daar is een hele gids over). Maar een woord voor "er is" heeft het zeker, en dat is fee. Het fijne: fee verandert niet voor enkelvoud of meervoud. In het Nederlands moet je kiezen tussen "er is" en "er zijn." Hier zeg je gewoon fee en klaar.
- fee beet: er is een huis
- : er zijn huizen
- fee 7ada hown: er is hier iemand
- : er zijn mensen buiten
Eén boek of honderd, vooraan staat steeds dezelfde fee.
Met je stem maak je er een vraag van
Hier bewijst fee zijn nut. Voor een ja-neevraag voeg je geen woord toe en draai je niets om. Je zegt dezelfde zin en laat je stem aan het eind stijgen.
- fee 7ada hown?: is er iemand?
- : is er water?
- : is er een probleem?
Dezelfde woorden als in de mededeling, alleen een andere landing. Die laatste, fee mushkile?, hoor je de hele dag. Het antwoord erop ook, en daar komen we zo op.
Zeggen dat er niks is: ma feesh
Om van fee "er is geen" te maken, pak je het in. Zet ma ervoor en -sh erachter, en je krijgt ma feesh.
Je kunt ook gewoon ma fee zeggen, zonder staartje. Allebei goed. ma feesh is een tikje nadrukkelijker en je hoort het op straat vaker.
- ma feesh maSaari: er is geen geld
- ma feesh waqt: er is geen tijd
- ma fee mushkile: geen probleem
Die laatste regel is goud waard. ma fee mushkile is het Palestijnse "maakt niet uit," wat je zegt als iemand sorry zegt, als een plan niet doorgaat, als je gedoe wilt wegwuiven. Leer het als één blok.
De valkuil: fee en fi
Hier gaat iedereen de mist in. fee (er is) en (in) zien er uitgeschreven bijna hetzelfde uit en klinken ook ongeveer gelijk. Ze doen totaal verschillende dingen.
fee gaat over bestaan. fee 7aleeb betekent "er is melk." fi gaat over plaats. Het staat voor een zelfstandig naamwoord en vertelt je waar iets is: il-7aleeb fit-tallaaje, "de melk staat in de koelkast."
De snelle test: fee opent meestal de zin en kan op zichzelf staan. fi leunt altijd op wat er direct na komt. Kun je de vraag "bestaat het, of waar is het?" beantwoorden, dan haal je ze nooit door elkaar.
Was er? kaan fee voor het verleden
fee werkt alleen in de tegenwoordige tijd. Om het naar het verleden te schuiven, zet je er kaan voor: betekent "er was" of "er waren."
- kaan fee 7ada hown: er was hier iemand
- ma kaan feesh waqt: er was geen tijd
Voor de ontkenning geldt dezelfde logica. De ma gaat om kaan heen, en de -sh hangt aan de fee.
Zinnen voor de winkel en thuis
Je gebruikt fee het meest aan een toonbank en thuis. Een paar om in je zak te steken.
Bij de groentekraam in Nablus kijk je wat ze hebben:
- : is er verse groente?
- fee 7aleeb?: heb je melk?
- ma feesh bataaTa il-yowm: vandaag geen aardappels (wat de verkoper tegen jou zegt)
Is het antwoord ja, dan ga je meteen door naar wat het kost en vertel je wat je wilt.
Thuis of aan de telefoon:
- fee 7ada bil-beet?: is er iemand thuis?
- fee akl?: is er eten?
- ma feesh mayy: er is geen water
Die laatste regel krijgt echt gebruik. In grote delen van de Westelijke Jordaanoever is ma feesh mayy iets wat je echt gaat zeggen, vaker dan je zou willen.