Amman'ın kuzey otogarında bir dolmuşa bin. Şoför Ürdünlü. Radyoda Lübnanlı Fairuz çalıyor. Arkadaki çift Suriye Arapçasıyla tartışıyor, yanındaki adam da telefonda Nablus'taki annesiyle konuşuyor. Arabada kimse kimse için yavaşlamıyor ve konuşulan her kelime Levant Arapçası.
Kısa tanım bu. Levant Arapçası Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin'in konuşulan Arapçası, bir de oralardan göç etmiş milyonların. On milyonlarca insan evde onu konuşuyor. Bölgede ailesi ya da arkadaşı olan öğrencilerin çoğunun sonunda istediği lehçe de bu. O yüzden ne olduğunu, nerede ayrıldığını ve nasıl başlanacağını burada anlatıyoruz.
Levant Arapçası nedir?
Levant, Doğu Akdeniz kıyısı boyunca uzanan toprak şeridi: Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin. Araplar bölgeye ish-shaam, bu konuşma biçimine de shaami der. Aynı lehçenin Şam Arapçası adıyla da karşına çıkmasının sebebi bu. Aynı şey.
Levant Arapçasını kimse yazmaz. Gazeteler, ders kitapları ve akşam haberleri Modern Standart Arapça kullanır. Onu her Arap okulda öğrenir ve kimse evde konuşmaz. Evde konuşulan Levant Arapçası. Anadili olarak konuşanların sayısı dört ülkede on milyonlarca, diasporayı ekleyince daha da artıyor: Körfez'deki Filistinliler ve Ürdünlüler, São Paulo'daki ve Montreal'deki Lübnanlılar, Berlin'deki ve İstanbul'daki Suriyeliler, Detroit ile Chicago'da da dördü birden.
Ailenin içinde çeşitlilik bol. Nablus'un yukarısındaki bir köyde yaşayan bir nine ile Beyrut'taki bir barista ikisi de Levant Arapçası konuşuyor ve ikisi de karşısındakinin nereli olduğunu bir cümlede çıkarır. Alttaki dilbilgisi ortak. Değişen şey aksan ve birkaç düzine gündelik kelime.
Kuzey ve güney
Grup ikiye ayrılıyor. Kuzeyde Suriye ve Lübnan, güneyde Ürdün ve Filistin. Filistin Arapçası güney Levant Arapçası ve o varyantı Filistin Arapçası sayfası ayrıca ele alıyor.
İki yarı neredeyse her şeyi paylaşıyor. Aynı fiiller, şimdiki zamanın başındaki aynı b-, ekmek, para ve yorgun için aynı kelimeler. Humuslu biriyle El Halilli birini aynı masaya oturt, ikisi de yavaşlamaz. Farklı olan ezgi ve bir dizi küçük kelime. "Biz" Filistin'de ve Ürdün'de , Beyrut'ta ve Şam'da ni7na. "Onlar" güneyde humme, kuzeyde hinne. Güney olumsuz fiili ma...sh arasına alır. Şam çoğu zaman -sh'yi atar, Halep ise neredeyse hiç kullanmaz.
Ürdün ve Filistin Arapçası bütün haritadaki en yakın ikili. O kadar yakınlar ki El Halilli bir adamla İrbidli bir adamı kulakla ayırmak zor. Ardından Suriye ve Filistin geliyor. Filistin ve Suriye Arapçası ünlüleri ve küçük kelimeleri tek tek inceliyor, Filistin Arapçasına en yakın lehçe hangisi de bütün komşuları sıralıyor.
Levant Arapçası ve Modern Standart Arapça
İnsanları yakalayan uçurum burası. Bir uygulamada bir yıl MSA çalışırsın, bir gazete manşetini okursun ama şoföre cevap veremezsin. İkisinde en sık kullanılan kelimeler çoğu zaman tamamen farklı kelimeler.
| Türkçe | Modern Standart | Levant (Filistin) |
|---|---|---|
| ne? | ||
| neden? | ||
| şimdi | ||
| burada | ||
| sadece | ||
| çok | ||
| istiyorum | ||
| kahve |
Her Arap soldaki sütunu okur, sağdakini konuşur. MSA kelimeleri Amman'da yanlış sayılmaz. Haber spikerinin ağzından çıkan kelimeler onlar ve tezgâhın karşısında kullanırsan anlaşılırsın ama hafifçe dalga da geçilir. Zamirleri ve fiil ekleriyle birlikte bütün ayrım Filistin Arapçası ve MSA yazısında, sıra sorusunu da önce MSA mı lehçe mi ele alıyor.
Her Levant varyantının ortak noktaları
Halep'ten Gazze'ye bu alışkanlıklar geçerli. Bir kere öğren, dört ülkede de işe yarasın.
b-ile şimdiki zaman. Sıradan bir şimdiki zaman fiilinin başınab-gelir. , yazıyorum. Onu düşürürsen bir şeyi yapmak istemekten ya da niyetlenmekten bahsediyorsun demektir. MSA'da böyle bir ön ek yok, bu yüzden tek bir fiil sana bir kursun konuşulan dili öğretip öğretmediğini söyler.- biddi ile istemek. "İstiyorum" bir fiil değil. Bir kök var, bidd-, ve üstüne bir iyelik eki geliyor: biddi, biddak, bidna. Tam seti Filistin usulü "istiyorum" demek yazısında bulursun.
- Fiilin etrafında
ma...sh. "Bilmiyorum" : önde ma, sonda-sh. Güney bunu durmadan yapar, kuzey daha hafif. Herkes anlar. - Şimdiki zamanda "olmak" yok. "O burada değil" . Üç kelime ve hiç "dır" yok. Bunun neden kulağa geldiğinden kolay olduğunu Filistin Arapçasında "olmak" fiili yok açıklıyor.
- "Sahip olmak" fiili yok. "Bende" dersin: , benim var. Ekleri 3ind ile sahip olmak anlatıyor. "Var" da fee ile aynı şekilde çalışıyor, onu nasıl tersine çevireceğini var ve yok gösteriyor.
Küçük ayrımlar
Üç şey bir Levant Arapçası konuşanın nereli olduğunu bir cümlede ele verir.
q. Şehirlerde yazı dilinin derin q'su bir gırtlak durmasına dönüşür. İngilizcedeki "uh-oh"nun ortasındaki o takılma (Türkçede şaşırınca söylenen "a-a!"daki gibi). Kudüs, Ramallah, Nablus, Şam, Beyrut ve Amman'ın büyük kısmı bunu yapar, yani MSA olarak çıkar. Şehirlerin dışında ayrım ülkeye göre değil kırsala göre çizilir. Ramallah ve Nablus çevresindeki dağ köyleri onu sert bir k yapar. Bedeviler, güneyliler ve Şam'ın altındaki Havran ovası onu g yapar. Dürziler sınırın iki yanında da tam q'yu korur.
Lübnan ünlüleri. Beyrut ve Şam uzun aa'yı öne çeker, İngilizce "bed"deki ünlüye doğru. Böylece laazem (gerek, lazım) lezem'e kayar. Bunu en ileri götüren Lübnan. Filistin ve Ürdün aa'yı geniş ve açık tutar. Fark hafif ama her uzun ünlüde var. O yüzden bir kelimeyi gösteremeden önce onu bir aksan olarak duyarsın.
'eesh ya da shu. Filistinlilerin "ne" için iki kelimesi var: yukarıdaki tablodaki shoo ve . Sınırın kuzeyinde neredeyse her zaman shu. 'eesh dediğin an Arapçanın altına "güneyli" imzası atmış olursun. Birkaç kelime daha aynı şekilde işliyor, onları zaaki, Tayyeb değil bir araya topluyor.
Levant, Mısır ve Körfez Arapçası
Birkaç gündelik kelime mesafeleri gösteriyor. Levant sütunu Filistin Arapçası ve sesli. Diğer ikisi italik, çünkü onları kaydetmiyoruz.
| Türkçe | Levant | Mısır | Körfez |
|---|---|---|---|
| ne? | eh | shnoo / wesh | |
| nasıl? | izzaay | shloon | |
| istiyorum | 3aayiz | abi | |
| şimdi | dilwa'ti | al7een |
Mısır Arapçasını filmlerden zaten yarı yarıya biliyor olabilirsin. j harfini sert bir g diye söyler, bir şeyi gösterirken da ve di der ve ma...sh olumsuzluğunu güney Levant'la paylaşır. Körfez eski q'yu g olarak korur, -sh'yi tamamen atar ve kendi soru kelimeleri vardır. Bir Levantlı, ömür boyu Kahire televizyonu izlemiş olmanın sayesinde Mısır Arapçasını rahat takip eder, Körfez'i biraz daha zorlanarak. Fas Arapçası başka bir hikâye. Fes'te bir kafeye düşen bir Filistinli belki üçte birini yakalar. Hangi Arapça lehçesini öğrenmelisin bütün seti kiminle konuşacağına göre sıralıyor.
Öğrenciler neden Levant Arapçasını seçiyor?
Çoğunlukla erişim yüzünden. Lübnan popu ve Suriye televizyon dizileri onlarca yıldır bütün Arap dünyasında izleniyor. 2000'lerde Türk dizileri Arap ekranlarını ele geçirdiğinde de Suriye Arapçasıyla dublajlandılar. Yani Kahire'de ya da Riyad'da bir dinleyici Levant Arapçasını zahmetsizce takip ediyor. En geniş erişime hâlâ Mısır Arapçası sahip. Levant ikinci ve aradaki fark küçük.
Bir de kimi tanıdığın meselesi var. Detroit'te, Berlin'de, Santiago'da ya da Sidney'de Arapça konuşan komşuların büyük ihtimalle Levantlı. Arapçayı bir eş ya da kayınlar için öğrenenlerin büyük bir kısmı da Amman'dan, Beyrut'tan, Şam'dan ya da Ramallah'tan biri için öğreniyor.
Ayrıca dilbilgisi standart dilinkinden daha dostça. Hâl ekleri yok, ezberlenecek ayrı bir dişil çoğul yok. Asıl iş sesler ve onlar her lehçede aynı sesler.
Levant Arapçası nasıl öğrenilir?
Önce lehçe. Her Arap böyle öğrendi, sen de öyle yap. İleride gazete okumak için bir sebep çıkarsa MSA'yı o zaman eklersin.
Önce ses, onu da unutma. İki gırtlak sesi, 3 ve 7, yazıda hayatta kalamıyor. Diyalogları kaydedip tek tek kelimeleri atlayan bir kurs, kelimelerinin yarısını aylarca yanlış telaffuz etmeyi öğretir. Sesleri 3 ve 7 açıklıyor. Kulağın alışana kadar Latin harfleriyle oku. Sadeleştirilmiş transliterasyon bu sitenin kullandığı sistem. Kelimeler ağzına yerleştikten sonra alfabeye geçebilirsin.
Tek bir ülkenin varyantını seç ve ondan ayrılma. Filistin, Suriye, Lübnan ve Ürdün Arapçası hepsi iyi seçim. İlk yılı ikisi arasında bölersen elinde iki yarım aksan kalır. "Levant Arapçası" etiketli kursların çoğu sessiz sedasız bir Suriye-Lübnan karışımı öğretir. Öğrenme sebebin El Halil'deki insanlarsa bu önemli.
Günde on dakika. Pazar günü bir saat, yedi gün on dakikanın yaptığını yapmaz. Pazar günü öğrendiğin kelimeler, onları geri getiren bir şey olmazsa çarşambaya kadar uçup gider.
Sıraya gelince: sesler, sonra selamlaşma, sonra yukarıdaki ortak alışkanlıklar, sonra bir sohbeti taşıyan birkaç yüz kelime, sonra sayılar ve fiyatlar, sonra da geçmiş zaman. Adım adım Arapça konuşmak bunu hafta hafta sıralıyor. Bu sitedeki her rehber ücretsiz ve her kelimenin sesi var.
Kurs tarafında seçenek az. Levant Arapçası öğrenmek için en iyi uygulama karşılaştırmayı tek tabloda veriyor, Duolingo'nun Levant Arapçası öğretmediği haberiyle birlikte. Mango ve Pimsleur ikisi de Suriye ve Lübnan'a yaslanan gerçek bir Levant Arapçası öğretiyor. Bizim uygulamamız Tfaddalu, Kudüs, Ramallah ve Beytüllahim'in Arapçasını, yani konuşulan şehirli Filistin Arapçasını öğretiyor. Her kelimenin kaydı var, günde on dakikalık bir ders var, ع için 3, ح için 7 kullanan Latin harfli yazım var. Denemesi ücretsiz. Senin insanların Filistinliyse kısa liste burada. Beyrut'taysalar Mango'nun aksanı daha yakın, seni oraya yönlendiririz.
Sık sorulan sorular
Levant Arapçası ile Şam Arapçası aynı şey mi? Evet. Araplar ona "şami" der, Büyük Suriye'nin eski adı ish-shaam'dan gelir. Levant Arapçası ise Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin'de konuşulan aynı lehçe grubuna verilen İngilizce kökenli ad.
Hangi Levant lehçesini öğrenmeliyim? Konuşacağın insanların konuştuğunu. Filistinliler, Ürdünlüler, Suriyeliler ve Lübnanlılar birbirlerini tam hızda anlıyor, yani öğrendiğin hiçbir şey boşa gitmez. Önce ülkeyi seç, o ülkenin aksanıyla kaydedilmiş malzeme bul ve ilk yıl ondan şaşma.
Levant Arapçası konuşanlar Mısır Arapçasını anlar mı? Çoğunlukla anlar, çünkü bölgede herkes Mısır filmleri ve şarkılarıyla büyüdü. Ama bu tek yönlü. Levant Arapçasına hiç maruz kalmamış bir Mısırlı tersini anlamak için daha çok uğraşır. Fas Arapçasını ise iki taraf da kolay takip edemez.
Levant Arapçasından önce Modern Standart Arapça öğrenmem gerekir mi? Hayır. Her Arap çocuk önce lehçeyi öğrenir, standart dille okulda tanışır. Gazete ya da Kuran okumak istiyorsan MSA'yı sonra eklersin. İnsanlarla konuşmak istiyorsan lehçeyle başla.
Levant Arapçasını öğrenmek ne kadar sürer? Günde on dakikayla birkaç ay içinde selamlaşma, sipariş verme ve basit sorulara, bir yıl içinde de kısa sohbetlere varırsın. İlk engeller iki gırtlak sesi ve b- ile kurulan şimdiki zaman. Sonrasındaki kelime hazinesi düzenli bir emek işi.