De moeder van je vriend staat de hele middag aan een maqlooba en zet hem dan voor je neer. In het beleefde antwoord, dat zinnetje dat je automatisch teruggeeft, zit het woord voor "handen" verstopt. tislam 'iydeek, zeg je tegen haar: gezegend zijn je handen.
Zo gaat dat met lichaamswoorden. Ze leven in uitdrukkingen en begroetingen, veel meer dan bij de dokter. Leer er zes en je hebt al een voet tussen de deur bij een stuk of twaalf alledaagse zinnetjes. Hier zijn ze, van hoofd tot kin.
De zes op een rij
| Nederlands | Enkelvoud | Geslacht | Meervoud |
|---|---|---|---|
| hoofd | raas | m | roos |
| hand / arm | v | 'iydeen | |
| oog | v | e3yoon | |
| hart | m | qloob | |
| tand | sinn | m | |
| kin / baard | daqen | v | zelden |
Eén ding vooraf. en zijn allebei vrouwelijk, ook al eindigt geen van beide op de gebruikelijke vrouwelijke -a. Bij veel lichaamsdelen die in paren komen werkt het zo, dus laat je niet misleiden door de spelling.
raas: het hoofd
raas is het hoofd, mannelijk, met als meervoud roos. Je komt het tegen zodra je voor het eerst hoofdpijn hebt en moet aanwijzen en klagen.
Maar het hoofd bewijst zich vooral in één uitdrukking. Als iemand je om een gunst vraagt en je wilt zeggen "natuurlijk, graag", dan antwoord je , letterlijk "op mijn hoofd en mijn oog". Het klinkt warm en een tikje ouderwets, en je hoort het overal. Twee lichaamsdelen in één adem, en je kent ze allebei al uit de tabel.
'eed: hand en arm
Een klein cadeautje: betekent zowel hand als de hele arm. Geen apart woord om te leren. Uit de context blijkt wat je bedoelt, en meestal maakt het verschil toch niemand uit.
Het is vrouwelijk, en het gewone meervoud is 'iydeen. Daarmee zijn we terug bij het begin. Als iemand voor je kookt, iets repareert of je tassen draagt, is het vaste antwoord tislam 'iydeek, "mogen je handen gespaard blijven". De handen hebben het werk gedaan, dus zegen je de handen. Je hoort het aan elke tafel heen en weer gaan, naast de andere zinnetjes tussen gastheer en gast.
3een: het oog, en de bron
is het oog, vrouwelijk, meervoud e3yoon. Het begint met die keelklank die als 3 geschreven wordt, de klank waar het Nederlands geen letter voor heeft. Struikel je er steeds over, dan legt de gids over transliteratie precies uit wat 3 en 7 van je keel vragen.
Een mooie om te onthouden: hetzelfde woord, 3een, betekent ook waterbron. Daarom beginnen zoveel Palestijnse plaatsnamen ermee. Een dorp dat rond een bron is gebouwd heet 3ein-nog-wat, en als je het patroon eenmaal ziet, kom je het overal op verkeersborden tegen.
Het oog staat ook voor pure genegenheid. Noem je iemand ya 3eeni ("o mijn oog"), dan ben je teder, zoals je in het Nederlands "schat" zegt. En het is de tweede helft van dat 3a raasi w 3eeni van net. Je oog is kostbaar, dus als je het weggeeft, is dat een groot, warm ja.
Alles dubbel: de dualis
Handen en ogen komen in paren, en het Palestijns heeft een handig trucje voor "twee van iets", waardoor je het getal bijna nooit los zegt. Je plakt de dualisuitgang -een achter het zelfstandig naamwoord. (De gids over tellen behandelt deze uitgang uitgebreid.)
Dat is precies wat 'iydeen is. Het betekent "twee handen", en het is gewoon het normale woord voor handen. Bij ogen hoor je meestal het meervoud e3yoon als je ogen in het algemeen bedoelt, maar "mijn twee ogen" wordt , met dezelfde -een-uitgang. Het hoofd en de kin krijgen dit natuurlijk niet. Daar heb je er maar één van.
qalb: het hart
is het hart, mannelijk, meervoud qloob. Net als in het Nederlands staat het voor het orgaan én voor het gevoel.
Zeg je min qalbi, "uit mijn hart", dan meen je het oprecht, zonder laagje beleefdheid erover. En wil je zeggen dat iemand goedhartig is, dan zeg je dat die persoon een wit hart heeft: qalbo abyaD. Een wit hart is een zuiver hart, er zit niets duisters in.
sinn en daqen: tanden en kin
Nog twee om af te sluiten. sinn is een tand, mannelijk, en het meervoud is degene die je echt gaat gebruiken, want over één tand klaag je zelden. waja3 'asnaan is kiespijn, en die hoort wel echt bij de dokter.
daqen is zowel de kin als de baard, afhankelijk van wat er groeit. Een meervoud heb je er weinig voor nodig. Maar er hangt een prachtige uitdrukking aan: Di7ek 3a daqno, "hij lachte om zijn baard", oftewel hij heeft hem beetgenomen en voor schut gezet. De volgende keer dat iemand je een verhaal op de mouw probeert te spelden, weet je dat ze om je kin probeerden te lachen.