Stap op een januariochtend in Ramallah naar buiten en het eerste wat iemand tegen je zegt, gaat over de kou. id-dinya bard. De taxichauffeur zegt het, de man bij de bakker zegt het, je buurman zegt het twee keer. Het weer is de makkelijkste small talk die er is, en het Palestijns heeft er een overzichtelijk setje woorden voor.
Hier zijn de woorden die je echt gaat gebruiken, plus de kant-en-klare zinnen om te zeggen hoe het buiten is en erover te klagen.
Zes woorden en je bent klaar
| Nederlands | Palestijns |
|---|---|
| zon | |
| regen / winter | shita |
| kou | bard |
| hitte / temperatuur | |
| sneeuw / ijs | |
| wolk | gheem |
| weer | TaqS |
| lucht |
Twee daarvan hebben een dubbele functie. shita is zowel "winter" als "regen", dus "het is shita buiten" kan het seizoen betekenen of een echte plensbui, en de context maakt duidelijk welke. En dekt "hitte", "koorts" en "temperatuur" in één keer. De dokter meet je 7araara. De weerman ook.
Nog iets over TaqS: dat is het nette woord voor "weer" en het woord dat je in een weerbericht leest, maar in een gesprek beginnen mensen meestal met id-dinya (de wereld) en zeggen ze gewoon wat het doet.
Zeggen hoe het is, zonder werkwoord
De zin van de taxichauffeur, id-dinya bard, heeft geen werkwoord. id-dinya is "de wereld", bard is "koud", en dat is de hele zin. De wereld, koud, klaar. Het Palestijns gebruikt in de tegenwoordige tijd geen woord voor "is", dus praten over het weer wordt ongeveer zo kort als een zin maar kan zijn. Voelt dat gat raar, dan legt de zin zonder werkwoord het uit.
De rest bouw je net zo, twee woorden naast elkaar:
- id-dinya bard: het is koud buiten
- ish-shams qawiyye: de zon is fel (dus heet en helder)
- id-dinya naashfe: het is droog buiten
Hangt de lucht vol gheem, dan zeg je fee gheem (er zijn wolken). En voor één koud ding in plaats van het weer pak je het bijvoeglijk naamwoord baared: il-mayy baarde (het water is koud), il-ghurfe baarde (de kamer is koud).
"De zon" en de l die verdwijnt
in zijn eentje is "zon". Zet er "de" voor en de l van il- overleeft het niet. Hij smelt weg in de sh, dus "de zon" wordt , nooit il-shams. Zeg het langzaam en je hoort de sh dubbel. Dat is de regel van de zonneletters, en die geldt voor een hoop weerwoorden (ish-shita en ith-thalj ook). De zonneletters heeft de volledige lijst.
Als het omslaat: Saar
Bij het weer gaat het meestal om verandering, en het werkwoord daarvoor is Saar (werd, veranderde in). Zet het voor een weerwoord en je krijgt "het is ... geworden":
- id-dinya Saarat barid: het is koud geworden
- Saar fee shita: het is gaan regenen (er is regen gekomen)
- id-dinya Saarat 7araara: het is heet geworden
Saar markeert precies het moment dat het omslaat. De ene dag is het ish-shams qawiyye, de volgende ochtend id-dinya Saarat barid en de hele straat graaft de jassen weer op.
Regen, sneeuw en de modder erna
Als het echt naar beneden komt, zeg je id-dinya 3am bitshattet (het regent). Meestal knikken mensen alleen naar de lucht en zeggen ze shita.
Sneeuw is , en dat is een grotere gebeurtenis dan je zou denken. Een paar centimeter op de heuvels rond Jeruzalem of Hebron en de scholen gaan dicht. Het nieuws opent ermee, en half Ramallah gaat naar buiten om foto's te maken. Dan is het voorbij, en komt het deel waar niemand van houdt: ith-thalj daab (de sneeuw is gesmolten) en de straten veranderen in wa7el (modder).
Een flinke winterstorm is een (storm). Je hoort het in het weerbericht en van iedereen bij wie het dak lekt.
Zomer, winter en graden
Twee seizoenen bepalen het hele gesprek. fi-sh-shita (in de winter) is het bard en shita, biS-Seef (in de zomer) is het ish-shams en wekenlang droog weer. Het woord voor zomer is , en voor "in de winter" kun je fi-sh-shita of bish-shita zeggen. Allebei goed.
Bij getallen is de temperatuur weer il-7araara, geteld in daraje (graden): il-7araara 3ashar darajaat betekent "het is tien graden". In een januari in Hebron is dat een klacht. In een augustus in Jericho klimt het boven de veertig en dan discussieert niemand meer over de hitte.
Mopperen zoals de mensen daar
Niemand is er ooit tevreden mee. De klacht voor alle gelegenheden is shu plus hal- plus het weer: shu hal-bard (wat is dit voor kou!) in december, en shu hal-7araara in juli. Zet er kteer (heel) achter als je het echt meent: ish-shams qawiyye kteer, de zon is vandaag meedogenloos.
In de zomer verlangt iedereen naar shita. In februari vervloeken ze de bard. Het weer is nooit helemaal goed, en dat hardop zeggen is de helft van elk gesprek.