Stel je een café voor vlak bij Rukab Street in Ramallah. Je wurmt je naar de toonbank, de man achter het apparaat vangt je blik, en je hebt een woord of vier om je bestelling te plaatsen voordat de rij achter je langer wordt. Goed nieuws: ze zijn allemaal kort, en je kunt de hele set leren voordat je serveece bij de volgende halte is.
Begin met biddi
Alles begint met één woord. betekent "ik wil". Zet het drankje erachter en klaar.
- biddi 'ahwe: ik wil koffie
- biddi shaay: ik wil thee
Dat is een complete bestelling. Geen "zou ik misschien mogen", geen gegoochel met werkwoorden. Wil je precies weten hoe biddi zijn uitgangen krijgt, dan staat dat in de gids over biddi, maar om te bestellen heb je genoeg aan biddi.
Nog iets over dat woord voor koffie. In een café in Ramallah zegt niemand het qahwa uit het leerboek met die harde q. De q wordt zacht, een klein haperinkje in de keel, dus het komt eruit als . Hetzelfde woord, vriendelijker uitgesproken.
En wil je niet klinken alsof je het eruit blaft, begin dan met (alsjeblieft): min faDlak, biddi 'ahwe.
Een glas thee
Thee komt in Palestina bijna altijd in een klein glas, zelden in een mok. Het woord voor dat glas is . Om "een glas thee" te zeggen, plak je de twee zelfstandige naamwoorden aan elkaar, en de -e aan het eind verandert in -et:
- kubbaayet shaay: een glas thee
- kubbaayet mayy: een glas water
Koffie gaat anders. Die komt in een piepklein kopje, en dat kopje noem je niet eens. Dus het is biddi kubbaayet shaay voor de thee en gewoon biddi 'ahwe voor de koffie.
bala: "zonder" zeggen
Dit is het woord waarmee je het bestelt zoals jij het wilt. betekent "zonder", en het staat direct voor wat je weglaat.
- : koffie zonder suiker
- shaay bala sukkar: thee zonder suiker
- : koffie zonder melk
is suiker, is melk. Vul in wat je wilt overslaan en bala doet de rest.
bala bestaat ook los, als een kort afwimpelen, ongeveer "laat maar" of "vergeet het". bala shughul, laat het werk erbuiten. Dat hoor je in gesprekken. Aan de toonbank gebruik je vooral de simpele vorm X bala Y.
Hoe zoet wil je het?
Goed om te weten voordat je je mond opendoet: Palestijnse koffie en thee zijn standaard zoet. Zeg je niks, dan krijg je suiker, en meestal flink wat. Zoetheid is dus het enige wat je bijna altijd even moet uitspellen.
| je zegt | je krijgt |
|---|---|
| helemaal geen suiker | |
| shwayy sukkar | een beetje suiker |
| het gewone middelzoet | |
| sukkar kteer | veel suiker |
Die maZbooT is goud waard. Het betekent letterlijk "juist" of "precies", en bij koffie verstaat iedereen het als de normale middelzoete versie, de hoeveelheid die de meeste mensen zonder nadenken drinken. Vraag om je 'ahwe maZbooT en je klinkt als een vaste klant.
De kleine beleefdheidswoordjes
Twee of drie kleine woordjes maken van een transactie een gewoon gesprekje tussen mensen. Geen ervan is moeilijk.
Als de barista je kopje naar je toe schuift, zegt hij . Het is het "alsjeblieft" voor alle gelegenheden, en het doet honderd klussen in het Palestijnse leven (de gids over tfaDDal loopt ze langs). Jij hoeft er alleen op te antwoorden.
Je antwoordt met , dank je. Bedankt hij jou terug, of wil je een "sorry voor de moeite" wegwuiven, dan is het . En een leuk trucje: als je je geld aangeeft, kaats je zijn eigen woord terug. tfaDDal, alsjeblieft.
Alles bij elkaar
Zet de stukjes samen en het hele bezoekje klinkt zo.
Jij: min faDlak, biddi 'ahwe bala sukkar. (Graag een koffie, zonder suiker.)
Barista: tfaDDal. (Alsjeblieft.)
Jij: shukran. (Dank je. Hoeveel is het?)
Barista: khamse sheekel. (Vijf sjekel.)
Jij: tfaDDal. (Alsjeblieft.)
Barista: 3afwan.
Dat is het hele café, van begin tot eind, en er zit niks in wat je nog niet bent tegengekomen. Wil je verder met het geldgedeelte, zoals om wisselgeld vragen, over sjekels praten of een grotere rekening afrekenen, dan gaat de gids over prijzen verder waar 'addeesh il-7saab ophoudt.