Je bent in Nablus, je serveece vertrekt over een kwartier en je hebt geen idee waar het station is. Dus je houdt iemand op straat staande en zegt vier lettergrepen: ween il-ma7aTTa?
Dat is de hele vraag. betekent "waar", betekent "station", en daartussen staat niks. Geen werkwoord. Geen "is". Niks om te vervoegen.
ween, dan de plek, en klaar
Het Palestijns laat in de tegenwoordige tijd het woord voor "is" weg, dus "waar is het station?" wordt gewoon waar + het-station. Je zet vooraan, noemt daarna de plek en laat je stem aan het eind omhooggaan. Klaar. (Dat ontbrekende "is" is een verhaal apart, te lezen in Het Palestijns-Arabisch heeft geen woord voor "is".)
| Wat je zoekt | Je zegt |
|---|---|
| waar is het station | ween il-ma7aTTa? |
| waar is de bushalte | ween il-mawqaf? |
| waar is de markt | ween is-sooq? |
Met dit ene patroon kun je in de stad naar bijna alles vragen. Het eigenlijke werk is de zelfstandige naamwoorden verzamelen.
De plekken die je bij naam moet kennen
is maar zo nuttig als het woord dat je eraan hangt. Hier een compact setje voor onderweg.
| Plek | Woord |
|---|---|
| station | |
| bushalte | mawqaf |
| markt | sooq |
| moskee | |
| kerk | |
| ziekenhuis | |
| winkel | |
| gemeentehuis | baladiyye |
| school | |
| straat | |
| buurt | |
| gebied, wijk |
De laatste twee gebruik je als je naar een heel stuk van de stad wijst in plaats van naar één gebouw. 7aara zijn de paar straten die mensen de hunne noemen, manTaqa is het grotere gebied. Het Engelse "district" kan allebei betekenen, en de pagina over "district" zet ze naast elkaar, allebei ingesproken.
Zet il- ervoor voor "de" of "het". Eén addertje: voor sommige medeklinkers valt de l van il- weg en wordt de volgende klank verdubbeld. Daarom is de straat ish-shaare3 en kwam de marktvraag hierboven eruit als ween is-sooq, niet als ween il-sooq. Dat zijn de zonneletters aan het werk, en je mond pikt het sneller op dan je hoofd.
hown en hunaak: hier en daar
De helft van de antwoorden die je krijgt bestaat uit één woord en een wijzende hand. Deze twee hoor je de hele tijd:
- : hier, precies hier
- : daar, daarginds
- : naast de moskee
doet hier het meeste werk. Het betekent "naast" of "bij", en mensen leunen op herkenningspunten: jamb il-mustashfa, jamb id-dukkaan. Als je het herkenningspunt verstaat, heb je de routebeschrijving eigenlijk al.
Dichtbij, ver, en hoe je hoort wat je kreeg
Is de plek dichtbij, dan hoor je (dichtbij), meestal met min: qareeb min hown (hier vlakbij), qareeb min is-sooq (vlak bij de markt). Goed nieuws voor je voeten.
Is het een flinke tocht, dan krijg je (ver), meestal met 3an: ba3eed 3an hown (ver van hier). En is het te lopen maar wel vervelend, dan zwakken mensen het af tot ba3eed , "een beetje ver". Die uitdrukking heeft me in Ramallah een paar zinloze taxiritten bespaard en in Hebron één goede gekost.
Wil je het checken voor je gaat lopen, laat je stem dan gewoon stijgen op het bijvoeglijk naamwoord. ba3eed? met een stijgende toon is "is het ver?". Dezelfde woorden als de mededeling, de vraag zit helemaal in de melodie.
"Rechts", en het links dat je nooit hoort
Het enige richtingwoord dat je echt nodig hebt is (rechts): 3ala yameen, "aan de rechterkant". Voor links wijzen de meeste mensen eerlijk gezegd gewoon, dus let meer op de hand dan op de woorden. Met yameen en een vinger die de straat in prikt kom je er wel.
Beleefdheid helpt een hoop voor je iets vraagt. Begin met (pardon) of (alsjeblieft) en vuur dan je ween af. En zit je eenmaal in de serveece, dan gaat de volgende vraag over de prijs, en die heeft zijn eigen ritme (zie Hoeveel kost het?).
Hoe het echt gaat
Stel je het hele gesprek voor op een hoek in Bethlehem. Je houdt een man staande: law sama7t, ween il-mawqaf? Misschien zegt hij qareeb, jamb il-jaame3. Of hij wijst met zijn kin de weg af en zegt hunaak, 3ala yameen. Hoe dan ook knik je, zeg je shukran en ga je lopen.
Hele zinnen heb je hier nergens voor nodig. ween plus een plek om te vragen, hown, jamb en qareeb om het antwoord te snappen, en een vinger voor de rest.