Typ "Palestina" in een willekeurige vertaalapp en druk op het luidsprekertje. Je hoort geen "Palestina". Je hoort falasTeen. De p is weg, er staat een f voor in de plaats, en het eind rekt uit tot een lange ee. Met dat ene woord noemt elke Arabischsprekende het land, van de groenteboer in Nablus tot de nieuwslezer die in Caïro het avondjournaal voorleest.
Hier is dus de korte versie van hoe je Palestina in het Arabisch uitspreekt. Drie lettergrepen, fa-las-Teen, met de klemtoon stevig op de laatste. De f vooraan doet het werk dat de p niet kan doen. De T tegen het eind is zwaar en donker, heel anders dan de lichte t in "thee". Krijg je die twee onder de knie, dan ben je al een heel eind. De rest van deze pagina loopt elk stukje door en legt uit waar het vandaan komt.
Waarom de p een f wordt
Arabisch heeft geen p. De letter niet en de klank ook niet. Het alfabet slaat hem gewoon over. Duikt er een p op in een naam of een leenwoord, dan heeft die geen eigen plek en grijpt hij de dichtstbijzijnde Arabische klank. Er liggen er twee binnen bereik: f en b.
De naam فلسطين is oud, veel ouder dan het Nederlandse of Engelse woord, en in het Arabisch is hij al lang geleden op de f uitgekomen. Daarom is de eerste lettergreep falas en nooit palas. Een Palestijn die de naam van zijn eigen land zegt, pakt die f zonder erbij na te denken.
Nieuwere leenwoorden pakken eerder de b. Het Franse "pantalon" (broek) kwam in het dialect terecht als banTalown. Het Engelse "passport" werd bazaborT: allebei de p's platgeslagen tot b, en zelfs de t aan het eind is verhard tot een emfatische klank. Dezelfde ontbrekende letter, maar per woord een andere landingsplek.
falasTeen is ook een van de woorden die hetzelfde klinken, of je nu formeel Arabisch op het nieuws of het dialect op straat hoort. Heel veel alledaagse woorden lopen tussen die twee soorten Arabisch uiteen. Dit woord blijft overeind. De vraag "waarom zeggen ze falasteen" heeft dus een kort antwoord: er is geen p om te zeggen, en de naam heeft altijd al een f gehad.
Zeg het in drie lettergrepen
In stukjes gehakt ziet het woord er meteen minder eng uit.
- fa: open en kort, zoals in "fax".
- las klinkt bijna als het Nederlandse "las".
- Teen krijgt alle klemtoon en bevat de enige echt vreemde klank in het hele woord.
Plak ze nu weer aan elkaar, zeg falasTeen eerst langzaam en dan sneller. Luister naar de twee a's. Ze blijven niet licht zoals de a in het Engelse "cat". Ze schuiven naar achteren en worden donkerder, meer zoals de a in "bal". Dat doet de emfatische T, die de klinkers om zich heen verbuigt, en het is een groot deel van de reden dat het woord Arabisch klinkt en niet als iemand die het letter voor letter afleest.
De zware T waar mensen over struikelen
De medeklinker in die laatste lettergreep is T (ط), een van de vier emfatische letters van het Arabisch. We schrijven hem met opzet als hoofdletter. In de spelling met gewone letters van deze site staat een hoofdletter altijd voor een emfatische klank, dus een T en een gewone t zijn nooit dezelfde klank.
Zo vind je hem: zeg een gewone Nederlandse t. Zeg hem nu nog een keer met je tong platter en breder tegen je verhemelte, en richt de klank dieper, naar achter in je keel. Alles eromheen wordt donker. De klinkers zakken, je keel spant een beetje aan. Dat is de emfatische klank.
Het hele verschil hoor je in één woordpaar. teen, met een lichte t, betekent vijgen. Teen, met de zware, betekent natte klei. Voor Nederlandse oren zijn het dezelfde drie klanken. Voor Arabische oren zijn het twee verschillende woorden, en het enige wat ze scheidt is die T. Precies die klank zit in de laatste lettergreep van falasTeen.
Zodra je erop let, kom je de letter overal tegen: in Tareeq (weg), in (tafel) en zelfs twee keer in (aardappel), een woord dat van voor tot achter donker en zwaar blijft.
-tina, -tine of -teen? De lange ee
In het Nederlands eindigt het woord op "-tina", en Engelstaligen zijn het onderling niet eens: "pal-uh-stine" (rijmt op "wine") of "pal-uh-steen". Het Arabisch kent die discussie niet. Het eind is een lange ee, dus -Teen. Belangrijk bij het lezen: de ee in onze transliteratie is de ie van "biet" of "liep". Met de ee van "zee" of "steen" heeft hij niks te maken, ook al lezen Nederlandse ogen hem graag zo. Teen klinkt dus ongeveer als "tien", met een zware T.
De lengte telt. Het Arabisch behandelt een korte i en een lange ee als twee verschillende klinkers, en wie de ene voor de andere ruilt, heeft zo een heel ander woord. Houd die laatste klinker dus vast. Rek hem uit. Dezelfde lange ee hoor je in (lang), waar hij nog een tikje langer duurt dan een Nederlandse ie meestal doet.
Van de Engelse varianten zit "palesteen" veel dichter bij het origineel. Blijf je hangen in het Nederlandse "-tina", of zeg je op z'n Engels "-stine" zoals in "wine", dan is dit de makkelijkste verbetering op deze pagina.
Palestina in Arabische letters: فلسطين
Uitgeschreven is Palestina فلسطين. Zes letters, van rechts naar links gelezen:
| Letter | Klank | Wat hij doet |
|---|---|---|
| ف | f | neemt de plaats in van de p |
| ل | l | zoals de Nederlandse l |
| س | s | gewone s, zoals in "sok" |
| ط | T | de zware, donkere emfatische klank |
| ي | ee | de lange klinker die je uitrekt |
| ن | n | gewone n |
Eén ding overvalt beginners. De korte a's in fa-las worden helemaal niet geschreven. Arabisch laat korte klinkers meestal weg en vertrouwt erop dat jij ze er zelf bij zet. Op papier staat er dus eigenlijk f-l-s-T-(ee)-n, en de twee a's vul je uit je geheugen in. Alleen de lange ee (ي) krijgt een eigen letter, omdat lange klinkers wel worden opgeschreven. Staar je naar de kale letters, dan zie je makkelijk niet eens waar het woord in lettergrepen uiteenvalt.
falasTeen 7orra, en hoe je Gaza zegt
Zodra de naam natuurlijk in je mond ligt, hang je hem aan een zin die het onthouden waard is. falasTeen 7orra betekent "vrij Palestina" (فلسطين حرة). Er staat geen woord voor "is" tussen. Je zet de twee woorden naast elkaar en de zin is af, zoals het Palestijns elke zin in de tegenwoordige tijd bouwt. 7orra is de vrouwelijke vorm van "vrij", omdat namen van landen als vrouwelijk gelden, en het komt rechtstreeks van 7urriyye, het woord voor vrijheid. Nog iets wat de naam niet doet: een lidwoord krijgen. Bij sommige landnamen zit het er vastgelast aan (Griekenland is il-yoonaan, nooit alleen yoonaan), maar falasTeen staat kaal.
De andere naam die mensen samen met deze opzoeken, is Gaza. In het Arabisch is het ghazze (غزة). Die gh aan het begin is een zacht gorgelgeluid achter in de keel, dicht bij een Franse r of de huig-r die veel Nederlanders in "rood" maken, en ook dicht bij de zachte, stemhebbende g die je in het zuiden en in Vlaanderen hoort in "goed". Met de harde g van het Engelse "go" heeft hij niks te maken. Het is dezelfde klank waarmee een hele rij alledaagse woorden begint, en het loont om hem goed te doen. Een harde g op die eerste letter verraadt meteen dat je van buiten komt.
Nazareth is de andere die je moet kennen. Het is (الناصرة), met lidwoord, en de in- vooraan is de il- van "de/het" die zich aanpast aan een zonneletter.
Veelgestelde vragen
Eindigt het op -tina, -tine of -teen?
Het dichtst bij zit -teen. De Arabische naam is falasTeen, en de laatste lettergreep heeft een lange ee die klinkt als de ie in "biet". Het Nederlandse "-tina" en het Engelse "-stine" zoals in "wine" zijn leesgewoontes uit andere talen en passen niet bij het Arabisch.
Waarom zeggen Arabieren falasteen in plaats van Palestina?
Omdat het Arabisch geen p-klank heeft. Er is geen letter voor, dus de p heeft nergens om te landen en komt eruit als f, het dichtstbijzijnde wat de taal heeft. De Arabische naam فلسطين begint al eeuwen met een f, lang voordat de Europese spellingen opdoken.
Hoe noemen Arabieren Palestina? Ze zeggen falasTeen. Het is overal waar Arabisch wordt gesproken hetzelfde woord, of de spreker nu Palestijn of Egyptenaar is. De kleur van de klinkers schuift per land een beetje op, maar de naam zelf blijft staan.
Hoe zeg je Gaza in het Arabisch?
Gaza is ghazze, twee lettergrepen. Het begint met die keelachtige gh, de klank die een Franstalige achter in de keel maakt, en daarna komt "azze". Begin je met een harde Engelse g, dan klink je meteen buitenlands.
Hoe schrijf je "Free Palestine" in het Arabisch? falasTeen 7orra, geschreven als فلسطين حرة. Een vertaaltool geeft je misschien het formelere فلسطين الحرة met een extra "de", maar de simpele versie van twee woorden is wat mensen op een demonstratie scanderen en op een bord schilderen.